Neidio i'r prif gynnwy

Datganiad Iechyd Cyhoeddus Cymru ar frech y mwncïod

Cyhoeddwyd: 22 Medi 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd Diogelu Iechyd ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (22 Medi) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’i nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 46. Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r claf yn cael eu datgelu.”

Cyhoeddwyd: 8 Medi 2022

Dywedodd Sue Mably, Ymgynghorydd Diogelu Iechyd ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (8 Medi) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’i nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 45. Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r claf yn cael eu datgelu.”

Cyhoeddwyd: 1 Medi 2022

Dywedodd Su Mably, Ymgynghorydd Diogelu Iechyd ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (1 Medi) yn cadarnhau nad oes unrhyw achosion ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru yr wythnos hon. Mae'r cyfanswm yng Nghymru yn parhau ar 44. Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”
 

Cyhoeddwyd: 25 Awst 2022

Dywedodd Su Mably, Ymgynghorydd Iechyd Cyhoeddus ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (25 Awst) yn cadarnhau nad oes unrhyw achosion ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru yr wythnos hon. Mae'r cyfanswm yng Nghymru yn parhau ar 44. Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

Cyhoeddwyd: 18 Awst 2022

Dywedodd Su Mably, Ymgynghorydd Iechyd Cyhoeddus ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (18 Awst) yn cadarnhau bod pedwar achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 44. Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

Cyhoeddwyd: 11 Awst 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd mewn Amddiffyn Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (11 Awst) yn cadarnhau bod tri achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 40.  Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol.  Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 4 Awst 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd mewn Amddiffyn Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (4 Awst) yn cadarnhau bod saith achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 37.  Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol.  Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 25 Gorffennaf 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd mewn Amddiffyn Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (25 Gorffennaf) yn cadarnhau bod chwech achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 30.  Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol.  Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 21 Gorffennaf 2022

Dywedodd Graham Brown, Ymgynghorydd Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (21 Gorffennaf) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 24.  Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol.  Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 18 Gorffennaf 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd mewn Amddiffyn Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (18 Gorffennaf) yn cadarnhau bod tri achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 23.  Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol.  Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 14 Gorfennaf 2022

Dywedodd Dr Graham Brown, Ymgynghorydd Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

"Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (14 Gorffennaf) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 20. Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”


Cyhoeddwyd: 11 Gorffennaf 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd mewn Amddiffyn Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (11 Gorffennaf) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 19. Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 7 Gorffennaf 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd mewn Amddiffyn Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (7 Gorffennaf) yn cadarnhau bod dau achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 18. Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 4 Gorffennaf 2022

Dywedodd Sue Mably, Ymgynghorydd Iechyd Cyhoeddus, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (4 Gorffennaf) yn cadarnhau bod saith achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Daw hyn â'r cyfanswm yng Nghymru i 16. Mae'r achosion yn cael eu rheoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”


Cyhoeddwyd: 27 Mehefin 2022

Dywedodd Sue Mably, Ymgynghorydd Iechyd Cyhoeddus, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (27 Mehefin) yn cadarnhau bod achos ychwanegol o frech mwnci wedi’i nodi yng Nghymru. Daw hyn â’r cyfanswm yng Nghymru i naw. Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r cleifion yn cael eu datgelu.”

 

Cyhoeddwyd: 22 Mehefin 2022

Dywedodd Dr Graham Brown, Ymgynghorydd Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (22 Mehefin) yn cadarnhau bod dau achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Mae hyn yn dod â’r cyfanswm yng Nghymru i wyth.  Mae'r achosion yn cael ei reoli'n briodol.  I ddiogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd rhagor o fanylion yn ymwneud â'r cleifion yn cael eu datgelu.”
 

Cyhoeddwyd: 16 Mehefin 2022

Dywedodd Richard Firth, Ymgynghorydd mewn Amddiffyn Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (16 Mehefin) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Mae hyn yn dod â’r cyfanswm yng Nghymru i chwech.  Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol.  I ddiogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd rhagor o fanylion yn ymwneud â'r claf yn cael eu datgelu.”
 

Cyhoeddwyd: 14 Mehefin 2022

Dywedodd Dr Graham Brown, Ymgynghorydd Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (14 Mehefin) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Mae hyn yn dod â’r cyfanswm yng Nghymru i bump.  Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol.  I ddiogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd rhagor o fanylion yn ymwneud â'r claf yn cael eu datgelu.”

Cyhoeddwyd: 9 Mehefin 2022

Dywedodd Dr Graham Brown, Ymgynghorydd Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (9 Mehefin) yn cadarnhau bod achos ychwanegol o frech mwnci wedi’i nodi yng Nghymru. Daw hyn â chyfanswm Cymru i bedwar. Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol. Er mwyn diogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd unrhyw fanylion pellach yn ymwneud â’r claf yn cael eu datgelu.”

Cyhoeddwyd: 6 Mehefin 2022

Dywedodd Dr Graham Brown, Ymgynghorydd Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (6 Mehefin) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Mae hyn yn dod â’r cyfanswm yng Nghymru i dri.  Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol.  I ddiogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd rhagor o fanylion yn ymwneud â'r claf yn cael eu datgelu.”

Cyhoeddwyd: 3 Mehefin 2022

Dywedodd Dr Graham Brown, Ymgynghorydd Rheoli Clefydau Trosglwyddadwy, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (3 Mehefin) yn cadarnhau bod un achos ychwanegol o frech mwnci wedi’u nodi yng Nghymru. Mae hyn yn dod â’r cyfanswm yng Nghymru i ddau.

“Rydym yn gweithio gydag Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU (UKHSA), Iechyd Cyhoeddus yr Alban, ac Asiantaeth Diogelwch Iechyd Gogledd Iwerddon, ac rydym yn barod i ymateb i achosion o frech y mwncïod yng Nghymru.

“Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol.  I ddiogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd rhagor o fanylion yn ymwneud â'r claf yn cael eu datgelu.

“Rydym yn rhoi sicrwydd i bobl nad yw brech y mwncïod fel arfer yn lledaenu'n hawdd rhwng pobl, ac mae'r risg gyffredinol i'r cyhoedd yn isel iawn.  Mae fel arfer yn salwch ysgafn hunangyfyngol, ac mae'r rhan fwyaf o bobl yn gwella o fewn ychydig wythnosau.  Fodd bynnag, gall salwch difrifol ddigwydd mewn rhai unigolion.

“Ymhlith symptomau cychwynnol brech y mwncïod mae twymyn, pen tost/cur pen, poenau yn y cyhyrau, poen cefn, nodau lymff chwyddedig, oerfel a blinder.  Gall brech ddatblygu, dan ddechrau'n aml ar yr wyneb, yna lledaenu i rannau eraill o'r corff, yn enwedig y dwylo a'r traed.  Mae'r frech yn newid ac yn mynd drwy wahanol gamau cyn magu crachen, sy'n disgyn yn ddiweddarach.

“Gofynnir i bawb fod yn ymwybodol o symptomau brech y mwncïod, ond mae'n bwysig bod dynion hoyw a deurywiol yn effro gan y credir ei bod yn lledaenu mewn rhwydweithiau rhywiol.

“Dylai unrhyw un sydd â brechau neu friwiau anarferol ar unrhyw ran o'u corff gysylltu â GIG 111 neu ffonio gwasanaeth iechyd rhywiol os oes ganddynt bryderon.”

Mae achosion o frech y mwncïod yn y DU, gan gynnwys yng Nghymru, yn cael eu hadrodd ar wefan UKHSA.

 

Cyhoeddwyd: 26 Mai 2022

Dywedodd Dr Giri Shankar, Cyfarwyddwr Diogelu Iechyd ar gyfer Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru heddiw (dydd Iau 26 Mai) yn cadarnhau bod achos o frech y mwncïod wedi'i nodi yng Nghymru.

“Rydym yn gweithio gydag Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU (UKHSA), Iechyd Cyhoeddus yr Alban, ac Asiantaeth Diogelwch Iechyd Gogledd Iwerddon, ac rydym yn barod i ymateb i achosion o frech y mwncïod yng Nghymru.

“Mae'r achos yn cael ei reoli'n briodol.  I ddiogelu cyfrinachedd cleifion, ni fydd rhagor o fanylion yn ymwneud â'r claf yn cael eu datgelu.

“Rydym yn rhoi sicrwydd i bobl nad yw brech y mwncïod fel arfer yn lledaenu'n hawdd rhwng pobl, ac mae'r risg gyffredinol i'r cyhoedd yn isel iawn.  Mae fel arfer yn salwch ysgafn hunangyfyngol, ac mae'r rhan fwyaf o bobl yn gwella o fewn ychydig wythnosau.  Fodd bynnag, gall salwch difrifol ddigwydd mewn rhai unigolion.

“Ymhlith symptomau cychwynnol brech y mwncïod mae twymyn, pen tost/cur pen, poenau yn y cyhyrau, poen cefn, nodau lymff chwyddedig, oerfel a blinder.  Gall brech ddatblygu, dan ddechrau'n aml ar yr wyneb, yna lledaenu i rannau eraill o'r corff, yn enwedig y dwylo a'r traed.  Mae'r frech yn newid ac yn mynd drwy wahanol gamau cyn magu crachen, sy'n disgyn yn ddiweddarach.

“Gofynnir i bawb fod yn ymwybodol o symptomau brech y mwncïod, ond mae'n bwysig bod dynion hoyw a deurywiol yn effro gan y credir ei bod yn lledaenu mewn rhwydweithiau rhywiol.

“Dylai unrhyw un sydd â brechau neu friwiau anarferol ar unrhyw ran o'u corff gysylltu â GIG 111 neu ffonio gwasanaeth iechyd rhywiol os oes ganddynt bryderon.”

Mae achosion o frech y mwncïod yn y DU, gan gynnwys yng Nghymru, yn cael eu hadrodd ar wefan UKHSA.

Cwestiynau Cyffredin 

Beth yw brech y mwncïod?

Mae brech y mwncïod yn salwch prin sy'n aml yn gysylltiedig â theithio i Ganol a Gorllewin Affrica, mae fel arfer yn salwch ysgafn nad yw'n lledaenu'n hawdd rhwng pobl ac mae fel arfer yn gwella ar ei ben ei hun, gyda'r rhan fwyaf o bobl yn gwella o fewn ychydig wythnosau.

Er y credir bod y risg i'r boblogaeth gyffredinol yn isel, o gofio bod nifer o achosion yn y DU nad ydynt yn gysylltiedig â theithio dramor, rydym yn parhau i fonitro'r sefyllfa ac ymchwilio iddi.

Beth yw symptomau brech y mwncïod?

Os ydych yn cael eich heintio â brech y mwncïod, mae fel arfer yn cymryd rhwng 5 a 21 diwrnod i'r symptomau cyntaf ymddangos.

Mae symptomau cyntaf brech y mwncïod  yn cynnwys:

  • twymyn
  • pen tost/cur pen
  • poenau yn y cyhyrau
  • poen cefn
  • chwarennau chwyddedig
  • crynu (oerfel)
  • blinder eithafol

Mae brech fel arfer yn ymddangos 1 i 5 diwrnod ar ôl ymddangosiad twymyn, dan ddechrau'n aml ar yr wyneb, yna lledaenu i rannau eraill o'r corff, gan gynnwys yr organau cenhedlu, y dwylo a'r traed. Mae'r frech yn newid ac yn mynd drwy wahanol gamau, a gall edrych fel brech yr ieir, cyn magu crachen, sy'n disgyn yn ddiweddarach.

Mae'r symptomau fel arfer yn clirio mewn 2 i 4 wythnos.

Sut y mae brech y mwncïod yn lledaenu? 

Gellir lledaenu brech y mwncïod pan fydd person yn dod i gysylltiad agos â pherson sydd wedi'i heintio â'r feirws neu eitemau wedi'u heintio y mae'r person wedi'i heintio wedi cyffwrdd â nhw. 

Mae'r feirws yn dod i mewn i'r corff drwy groen wedi torri (hyd yn oed os nad yw'n weladwy), y llwybr anadlu, neu'r pilenni gludiog (llygaid, trwyn, neu geg). 

Mae lledaenu o berson i berson yn anghyffredin, ond gall ddigwydd drwy'r canlynol:

  • Cyffwrdd â dillad, dillad gwely neu dywelion a ddefnyddiwyd gan berson sydd wedi'i heintio
  • Cyffwrdd â briwiau croen neu grachod brech y mwncïod, yn enwedig os oes gan eich croen eich hun friwiau neu doriadau
  • Peswch neu disian person sydd wedi'i heintio

Beth ddylwn ei wneud os ydw i'n credu bod gennyf frech y mwncïod?

Os ydych yn credu bod gennych symptomau brech y mwncïod – pa mor ysgafn bynnag dylech wneud y canlynol:
 

  • Cysylltu â GIG 111 neu ffonio clinig iechyd rhywiol ar unwaith. Bydd eich galwad yn cael ei thrin yn sensitif ac yn gyfrinachol.
  • Dylech osgoi cysylltiad personol neu rywiol ag eraill nes eich bod wedi ymgynghori â gweithiwr meddygol proffesiynol. 

Peidiwch â mynd yn uniongyrchol i'ch meddygfa, cysylltwch â chlinigau cyn eich ymweliad ac osgoi unrhyw gysylltiad agos ag eraill nes i chi gael eich gweld gan glinigydd. Bydd eich galwad neu'ch trafodaeth yn cael ei thrin yn sensitif ac yn gyfrinachol.

A oes modd trin brech y mwncïod?

Er mai prin yw'r triniaethau gwrthfeirysol penodol sydd ar gael ar gyfer brech y mwncïod, mae'r salwch fel arfer yn ysgafn ac ni fydd angen triniaeth ar y rhan fwyaf o'r rhai sydd wedi'u heintio a byddant yn gwella ar eu pen eu hunain o fewn ychydig wythnosau. 

A oes brechlyn ar gael ar gyfer brech y mwncïod ac a fyddwch yn ei gynnig i bobl?

Nid oes brechlyn penodol i frech y mwncïod, ond mae Imvanex, sef brechlyn wedi'i gynllunio i drin y frech wen, sy'n dod o'r un teulu o feirysau, yn cynnig rhywfaint o amddiffyniad. Mae Llywodraeth Cymru wedi mynd ati'n rhagweithiol i gaffael dosau pellach o'r brechlyn hwn. Gellir cynnig y brechlyn i rai pobl y mae'n hysbys eu bod wedi bod mewn cysylltiad agos ag achos o frech y mwncïod a gadarnhawyd.

Pam ydych chi wedi nodi rhywioldeb yr achosion?

Mae'r achosion diweddaraf yn cyflwyno'n bennaf mewn dynion hoyw, deurywiol a dynion eraill sy'n cael rhyw gyda dynion. Nid oes ganddynt gysylltiadau teithio i wlad lle mae brech y mwncïod yn endemig, felly mae'n bosibl iddynt gaffael yr haint drwy drosglwyddiad yn y gymuned. Gan fod y feirws yn lledaenu drwy gysylltiad agos, rydym yn gofyn i'r grwpiau hyn fod yn effro i unrhyw frechiadau neu friwiau anarferol ar unrhyw ran o'u corff ac i gysylltu â gwasanaeth iechyd rhywiol os oes ganddynt bryderon.

A yw brech y mwncïod yn cael ei lledaenu gan ryw?

Nid yw brech y mwncïod wedi'i disgrifio'n flaenorol fel haint a drosglwyddir yn rhywiol, ond, fel gyda gweithgarwch nad yw'n rhywiol, gellir ei throsglwyddo drwy gysylltiad croen i groen uniongyrchol â briwiau neu grachod yn ystod rhyw.  Gall smotiau heintus, y mae heintiau'n fwyaf tebygol o gael eu trosglwyddo drwyddynt, ymddangos ar unrhyw ran o'r corff felly ni fydd condomau o reidrwydd yn atal trosglwyddo'r feirws rhwng dau berson sydd mewn cysylltiad uniongyrchol â'i gilydd. Gall yr haint hefyd gael ei drosglwyddo drwy gysylltiad â dillad neu lieiniau a ddefnyddiwyd gan berson sydd wedi'i heintio.