Brechlyn feirws papiloma dynol (HPV) - Ynglŷn â'r brechlyn HPV

Cefndir

Mae Feirws Papiloma Dynol (HPV) yn enw ar grŵp cyffredin o feirysau. Nid oes gan y rhan fwyaf o bobl sydd â HPV symptomau ac nid ydynt yn datblygu problemau iechyd. Fodd bynnag, gall rhai mathau o HPV achosi defaid gwenerol neu arwain at rai mathau o ganser. Mae hyn yn cynnwys canser yng ngheg y groth, y geg, y gwddf, yr anws a’r organau cenhedlu. Mae bron pob achos o ganser ceg y groth yn cael ei achosi gan haint HPV.

Mae astudiaethau o’r DU yn dangos bod y brechlyn HPV wedi lleihau cyfraddau canser ceg y groth bron i 90% mewn menywod a gafodd eu brechu pan oeddent rhwng 12 a 13 oed.

Mae HPV yn gyffredin iawn. Bydd y rhan fwyaf o fechgyn a merched yn dod i gysylltiad â feirws HPV rywbryd yn ystod eu bywydau.

Mae cael y brechlyn HPV pan gaiff ei gynnig yn rhoi’r amddiffyniad gorau yn erbyn canserau sy’n gysylltiedig â HPV a defaid gwenerol.

Dysgu mwy am feirws papiloma dynol (HPV)

Cymhwystra ar gyfer y brechlyn

Pwy ddylai gael y brechlyn HPV?

Grwpiau cymwys	Ble alla i gael y brechlyn?
Bechgyn a merched rhwng 12 a 13 oed (blwyddyn ysgol 8). Disgyblion ym mlynyddoedd ysgol 9 i 11 sydd heb gael y brechlyn HPV.	Yn yr ysgol (neu leoliad addysgol arall).
Bechgyn a merched rhwng 12 a 13 oed sydd ddim yn gallu cael y brechlyn yn yr ysgol. Er enghraifft, oherwydd eu bod yn derbyn addysg yn y cartref.	Drwy eich tîm imiwneiddio lleol* neu bractis meddygon teulu.
Gall pobl ifanc na chafodd eu brechiad HPV yn yr ysgol ddal i gael y brechlyn hyd at eu pen-blwydd yn 25 oed. Mae hyn yn cynnwys: bechgyn oedd ym mlwyddyn ysgol 8 ar neu ar ôl 1 Medi 2019, a merched a ddaeth yn gymwys i gael y brechlyn ar neu ar ôl 1 Medi 2008.	Drwy eich tîm imiwneiddio lleol* neu bractis meddygon teulu.
Dynion hoyw, dynion deurywiol a dynion eraill sy’n cael rhyw gyda dynion (GBMSM) (45 oed neu’n iau).	Trwy wasanaethau iechyd rhywiol arbenigol a chlinigau HIV.

* Siaradwch â’ch meddyg teulu neu cysylltwch â’ch tîm imiwneiddio lleol os nad ydych chi’n siŵr sut i gael y brechlyn. Mae manylion cyswllt ar gael o Cysylltiadau brechu.

Beth os yw plentyn yn derbyn ei addysg yn y cartref neu ddim yn mynychu’r ysgol ar hyn o bryd?

Cynigir brechiad HPV yn rheolaidd mewn ysgolion (neu leoliadau addysgol eraill). Fodd bynnag, gall plant a phobl ifanc sy’n derbyn eu haddysg yn y cartref neu nad ydynt yn mynychu’r ysgol ar hyn o bryd gael y brechlyn HPV o hyd. Gellir cynnig y brechlyn mewn clinig brechu cymunedol neu bractis meddygon teulu. Gallwch wneud apwyntiad gyda’r nyrs practis neu gysylltu â’ch tîm imiwneiddio lleol. Mae manylion cyswllt ar gael o Cysylltiadau brechu.

Pa frechlynnau eraill y gallaf fod yn gymwys i’w cael?

I gael gwybod am frechiadau eraill y gallech fod yn gymwys i’w cael, ewch i:

Brechiadau ar gyfer plant oedran ysgol a phobl ifanc

Gwybodaeth am frechiadau i oedolion

Ynglŷn â’r brechlyn

Pa frechlyn fydd yn cael ei gynnig i mi?

Gardasil 9 (safle allanol, Saesneg yn unig) yw enw’r brechlyn a ddefnyddir yn y DU.

Sut mae’r brechlyn yn cael ei roi?

Mae brechiad HPV yn cael ei roi arfer fel pigiad ym mhen uchaf y fraich.

Faint o ddosau sydd eu hangen?

Dim ond un dos o’r brechlyn HPV sydd ei angen fel arfer ar blant, pobl ifanc ac oedolion o dan 25 oed. Mae un dos yn rhoi amddiffyniad rhagorol i bobl ifanc ac oedolion hyd at 25 oed.

Efallai y bydd angen tri dos ar bobl ifanc o dan 25 oed sydd â system imiwnedd wan neu HIV. Mae hyn oherwydd efallai na fydd eu system imiwnedd yn ymateb mor gryf i’r brechlyn.

Mae angen dau ddos ar ddynion hoyw, dynion deurywiol a dynion eraill sy’n cael rhyw gyda dynion (GBMSM) (rhwng 25 a 45 oed) i gael yr amddiffyniad gorau.

Bydd y sawl sy’n rhoi’r brechlyn yn cadarnhau faint o ddosau sydd eu hangen.

Beth os ydw i’n poeni am nodwyddau?

Mae gan rai pobl bryderon am nodwyddau. Gall hyn wneud i gael pigiad deimlo’n llethol. Mae llawer o bobl yn dweud nad ydyn nhw’n teimlo unrhyw boen o gwbl, a’i fod drosodd yn gyflym iawn. Os ydych chi’n poeni, mae pethau y gallwch chi eu gwneud i deimlo’n fwy digynnwrf.

Trafodwch eich pryderon
Dywedwch wrth y sawl sy’n rhoi’r brechlyn i chi eich bod yn nerfus. Bydd yn eich cefnogi ac yn eich helpu i deimlo’n fwy cyfforddus.
Ymlaciwch
Anadlwch yn ddwfn i mewn ac allan i’ch helpu i ymdawelu ac ymlacio eich corff. Ceisiwch ddychmygu eich bod chi’n chwythu swigod pan fyddwch chi’n anadlu allan yn araf. Dim ond ychydig eiliadau y mae cael brechiad yn ei gymryd. Bydd drosodd cyn pen dim.
Meddyliwch am ffordd o dynnu eich sylw oddi wrth y pigiad
Gwrandewch ar gerddoriaeth, gwylio fideo, chwarae gyda thegan ffidlan neu gêm ddigidol. Siaradwch â rhywun gerllaw i dynnu eich sylw. Dewch ag un o’ch hoff eitemau gyda chi.

 Rhowch glod i chi’ch hun am oresgyn eich pryderon a diogelu eich iechyd yn y dyfodol trwy gael y brechlyn HPV.

Beth os byddaf yn colli fy apwyntiad brechu?

Os byddwch chi’n colli eich apwyntiad brechu neu os nad ydych chi yn yr ysgol ar ddiwrnod eich brechiad, gallwch chi ei gael o hyd. Peidiwch ag oedi. Gorau po gyntaf y cewch chi eich brechlyn. Siaradwch â nyrs eich ysgol, eich tîm imiwneiddio lleol neu eich practis meddygon teulu i drafod sut i gael apwyntiad.

Mae manylion cyswllt eich tîm imiwneiddio lleol ar gael o Cysylltiadau brechu.

Beth am roi cydsyniad?

Mae cydsyniad yn golygu rhoi caniatâd i rywbeth ddigwydd. Byddwch chi neu’ch rhieni neu warcheidwaid yn llenwi ffurflen gydsynio bapur neu ddigidol i roi eich cysyniad. Bydd y sawl sy’n rhoi’r brechlyn bob amser yn gwirio bod ganddo’r cydsyniad angenrheidiol yn gyntaf.

Bydd gennych amser i ystyried yr wybodaeth a anfonwyd atoch ynglŷn â’r brechlyn. Mae’n syniad gwych siarad amdano gyda’ch rhieni neu warcheidwaid. Gall bod yn agored ac yn onest eich helpu chi i gyd i benderfynu ar yr hyn sy’n teimlo’n iawn i chi.

Mewn rhai achosion, efallai y bydd pobl ifanc o dan 16 oed yn gallu rhoi cysyniad eu hunain, os ydyn nhw’n deall yn llawn yr hyn sy’n cael ei gynnig.

Bydd y sawl sy’n rhoi’r brechiad yn gallu ateb eich cwestiynau.

Os ydych chi’n 16 oed neu’n hŷn, gallwch chi gydsynio i gael y brechiad.

Diogelwch ac effeithiolrwydd

A yw’r brechlyn RSV yn ddiogel?

Ydy, mae’r brechlyn RSV yn ddiogel. Mae’n bodloni’r holl safonau diogelwch.

Unwaith y bydd brechlyn yn cael ei ddefnyddio, caiff ei fonitro’n barhaus o ran pa mor ddiogel ydyw. Mae miliynau o ddosau o’r brechlyn wedi cael eu rhoi ledled y byd.

Nid yw’r brechlyn HPV yn cynnwys unrhyw feirws byw na DNA feirws. Ni all achosi canser nac unrhyw glefyd sy’n gysylltiedig â HPV.

Nid yw’r brechlyn yn trin heintiau HPV sy’n bodoli eisoes. Yn hytrach, mae’n helpu i amddiffyn rhag afiechydon a achosir gan HPV yn y dyfodol. Mae’r rhain yn cynnwys rhai mathau o ganser a defaid gwenerol.

A oes unrhyw sgil-effeithiau yn gysylltiedig â’r brechlyn?

Fel pob meddyginiaeth, gall brechlynnau achosi sgil-effeithiau, ond ni fydd pawb yn eu profi. Mae’r rhan fwyaf o’r sgil-effeithiau yn ysgafn a byddant fel arfer yn gwella ar ol diwrnod neu ddau.

Mae’r sgil-effeithiau mwyaf cyffredin yn cynnwys:

cur pen, a
phoen, chwydd a chochni lle rhoddwyd y pigiad.

Yn anaml, gall pobl gael adwaith difrifol yn fuan ar ôl cael y brechiad. Gall hyn achosi anawsterau anadlu a pheri i bobl lewygu. Gelwir hyn yn adwaith anaffylactig. Gall ddigwydd hefyd gyda meddyginiaethau eraill a bwyd. Mae’r adweithiau hyn yn hynod o brin, ac yn effeithio ar lai nag un mewn miliwn o bobl. Mae staff sy’n rhoi brechiadau wedi’u hyfforddi i reoli’r adweithiau hyn.

Mae modd trin pobl sy’n cael adwaith anaffylactig yn llwyddiannus. Fel arfer, maen nhw’n gwella cyn pen ychydig oriau.

I gael rhagor o wybodaeth am sgil-effeithiau’r brechlyn, darllenwch y daflen wybodaeth i gleifion ar-lein: Gardasil 9 (safle allanol, Saesneg yn unig)

Os bydd gennych gwestiynau am sgil-effeithiau, gallwch ofyn i’r unigolyn a fydd yn rhoi’r brechlyn i chi.

Os bydd y sgil-effeithiau’n para mwy nag ychydig ddyddiau, dylech siarad â’ch gweithiwr iechyd proffesiynol. Gallwch hefyd gysylltu ag GIG 111 Cymru drwy ffonio 111.

Dylech chi roi gwybod am sgil-effeithiau a amheuir ar-lein yn Yellow Card (safle allanol, Saesneg yn unig). Gallwch chi hefyd lawrlwytho ap y Cerdyn Melyn, neu ffonio 0800 731 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9yb i 5yh).

Sut mae’r brechlyn yn gweithio?

Mae brechlynnau’n gweithio trwy ddweud wrth eich system imiwnedd sut mae brwydro yn erbyn clefyd. Mae eich system imiwnedd yn ymateb i’r brechlyn ac yn cynhyrchu gwrthgyrff. Mae gwrthgyrff yn helpu eich corff i frwydro yn erbyn salwch pan fyddwch chi’n ei ddal. Os byddwch chi’n dod i gysylltiad â’r afiechyd, bydd eich system imiwnedd yn cofio sut mae gwneud y gwrthgyrff hyn.

A ddylwn i gael y brechlyn os ydw i’n sâl ar ddiwrnod yr apwyntiad?

Nid yw annwyd na mân anhwylder arall yn rheswm dros ohirio cael eich brechlyn.

Os oes gennych chi dymheredd uchel (twymyn) sy’n uwch na 38.5C, arhoswch nes eich bod chi’n well cyn cael y brechlyn. Fodd bynnag, dylech chi geisio cael y brechlyn cyn gynted â phosibl. Os na allwch fynd i’ch apwyntiad brechu, canslwch ef a threfnwch un newydd. Os oes gennych unrhyw amheuaeth, trafodwch hyn gyda’r unigolyn sy’n rhoi’r brechiad i chi.

A alla i ddal HPV hyd yn oed os ydw i wedi cael y brechlyn?

Brechu yw un o’r ffyrdd gorau o atal afiechydon a achosir gan HPV. Mae’r rhain yn cynnwys canser ceg y groth a defaid gwenerol. Nid yw’r un brechlyn yn 100% effeithiol. Hyd yn oed os ydych chi wedi cael eich brechu, mae’n dal yn bwysig eich bod yn mynd i apwyntiadau sgrinio serfigol pan gewch eich gwahodd. Dylech hefyd geisio cyngor meddygol os ydych chi’n bryderus. I gael rhagor o wybodaeth am HPV ewch i:

A oes unrhyw un na ddylai gael y brechlyn?

Ychydig iawn o bobl sydd ddim yn gallu cael y brechlyn HPV. Ni ddylech chi gael y brechlyn os ydych chi wedi cael adwaith difrifol (sy’n peryglu bywyd) i’r canlynol:

dos blaenorol o’r un brechlyn, neu
unrhyw gynhwysyn yn y brechlyn.

Dywedwch wrth y sawl sy’n rhoi’r brechlyn i chi os yw’r naill neu’r llall o’r rhain yn berthnasol i chi.

A oes unrhyw un na ddylai gael brechlyn?

Ychydig iawn o bobl na allant gael y brechlyn HPV.

Ni ddylid rhoi’r brechlyn i unigolyn sydd wedi cael adwaith difrifol (sy’n peryglu bywyd) i’r canlynol:

dos blaenorol o’r brechlyn, neu
gynhwysyn yn y brechlyn.

Mynnwch air â’r sawl sy’n rhoi’r brechlyn i chi os ydych chi wedi cael adwaith alergaidd difrifol i’r brechlyn neu ei gynhwysion yn y gorffennol.

A alla i gael y brechlyn HPV ar yr un pryd â brechlynnau eraill?

Gallwch. Gellir rhoi’r brechlyn HPV ar yr un pryd â brechlynnau eraill sy’n cael eu rhoi fel rhan o’r rhaglen frechu reolaidd. Os ydych chi wedi colli unrhyw frechlynnau, efallai y cewch eu cynnig nhw yn yr un apwyntiad. Bydd hyn yn helpu i sicrhau eich bod yn cael yr holl frechlynnau sydd eu hangen arnoch chi cyn gynted â phosibl. Bydd y sawl sy’n rhoi eich brechlyn i chi yn gallu trafod hyn gyda chi.

Mwy o wybodaeth

Gwybodaeth i’r cyhoedd

Os hoffech ddysgu rhagor am HPV a’r brechlyn HPV, gallwch ddod o hyd i ragor o wybodaeth isod:

Gallwch gysylltu â’ch practis meddygon teulu neu ffonio GIG 111 Cymru os oes gennych gwestiynau.

Gwybodaeth i ysgolion

Trawsysgrif – Beth yw’r brechlyn HPV?

Helo, Cerys ydw i. Dw i’n nyrs, ac fe hoffwn i ddangos i chi sut gallwn ni weithio gyda’n gilydd i’ch amddiffyn chi rhag HPV. Os ydych chi ym mlwyddyn 8, felly’n ddeuddeg neu’n dair ar ddeg oed – mae’r wybodaeth yma i chi!

I ddechrau, beth yw HPV? Grŵp o feirysau yw HPV sy’n gallu achosi rhai mathau o ganser ac sy’n gallu achosi dafadennau neu haint yn y croen.

Fel arfer, bydd eich corff yn creu gwrthgyrff yn naturiol i frwydro yn erbyn heintiau a feirysau, ond mae’r brechlyn yn rhoi help llaw i ni er mwyn amddiffyn rhag HPV.

Mae’r datrysiad clyfar yma’n dysgu’ch corff sut i amddiffyn ei hunan rhag HPV. Mae mor syml â hynny, a bydd un ddos yn ddigon am oes.

Dw i’n siŵr eich bod chi’n meddwl tybed ydy’r brechlyn HPV yn brifo? Wel… efallai y teimlwch chi binsiad bach ar ochr eich braich, ond ddylai’r teimlad ddim para’n hir. Os ydych chi’n poeni o gwbl, bydd y Nyrs yn deall ac yn gallu tawelu’ch meddwl.

Gan ei fod yn beth newydd a bod angen i’ch corff ddod i arfer â fe, weithiau mae’r brechlyn HPV yn gallu achosi pen tost neu fraich boenus lle cawsoch chi’r brechlyn, ond fel arfer dydy hynny ddim yn para’n hir o gwbl.

Beth sy’n digwydd nesaf? Ym mlwyddyn 8, bydd tîm nyrsio neu imiwneiddio ysgol yn dod i’ch ysgol i gynnig y brechlyn pwysig yma i chi. Bydd gennych amser i fynd â gwybodaeth adre ac i drafod y brechlyn gyda rhiant neu warcheidwad. Dim ond ar ôl cael eich caniatâd chi a chaniatâd eich rhiant neu warcheidwad bydd y nyrs yn rhoi’r brechlyn i chi. Os nad ydych chi’n mynd i’r ysgol, gofynnwch i’ch rhiant neu’ch gwarcheidwad drefnu apwyntiad i chi gyda nyrs y practis yn eich meddygfa leol.

Beth am rannu’r hyn rydych chi wedi’i ddysgu am HPV gyda’ch rhieni neu’ch gwarcheidwaid drwy ddangos y fideo yma iddyn nhw? Neu fe allan nhw fynd i wefan Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Trawsysgrif – HPV C&A

HPV yw’r enw byr ar gyfer y Feirws Papiloma Dynol, sef feirws cyffredin iawn sydd yn gallu achosi rhai fathau o ganser.

Mae HPV yn cael ei ledaenu drwy gysylltiad croen â chroen, a ni fydd pawb yn cael symptomau felly nid ydynt yn ymwybodol eu bod wedi cael eu heintio.

Amcangyfrifir y bydd wyth allan o 10 person yn cael eu heintio gan HPV ar un adeg yn eu bywydau ond nid yw hyn yn golygu fydd pawb yn mynd ymlaen i cael canser.

Gardasil 9 yw enw y brechlyn HPV sydd yn cael ei defnyddio yn y Deyrnas Unideg.

Mae’r brechlyn hwn yn cynnwys proteinau unigol o naw fath o HPV sydd yn creu ymateb

imiwnyddol yn y corff.

Fe’i rhoddir drwy bigiad yn rhan uchaf o’r fraiche a mae’n wych o ran rhoi amddiffyniad yn erbyn y feirws HPV, ac yn ei dro fe’i gall helpu amddiffyn yn erbyn rhai fathau o ganser.

Canser ceg y groth yw’r prif fath o ganser sy’n gallu cael ei achosi o’r feirws HPV, ond hefyd gall achosi canser y wain, y fwlfa, y pidyn a’r anws, ac ambell waith, rhai fathau o ganser y geg a’r gwddf.

Disgwylir i’r brechlyn achub cannoedd o bywydau bob blwyddyn yn y Deyrnas Unideg.

Ers iddo gael ei gyflwyno yn 2008, mae wedi lleihau cyfraddau canser ceg y growth bron 90% mewn menywod yn eu 20au.

Mae’r sgil-effeithiau fel arfer yn ysgafn. Y sgil-effeithiau mwyaf cyffredin yw cur pen a poen yn y fraiche ond fel arfer dyw’r rhain ddim yn para’n hir o gwbl.

Fel gyda pob brechlyn, mae adroddiadau sgil-effeithiau yn cael eu monitro’n agos a’u hadolygu gan Asiantaeth Rheoleiddio Meddyginiaethau a Chynhyrchion Gofal Iechyd yn y Deyrnas Unideg.

Mae’r dystiolaeth yn dangos bod y brechlyn HPV yn ddiogel iawn ac yn cynnig amddiffyniad rhagorol yn erbyn HPV.

Adolygwyd y dudalen hon ddiwethaf: 18fed Mehefin 2025