Neidio i'r prif gynnwy

Beth yw sgrinio serfigol?


Yngl┼Ěn â Sgrinio

Canfyddir tua 160 o achosion o ganser ceg y groth bob blwyddyn yng Nghymru.

Dyma'r canser mwyaf cyffredin mewn menywod o dan 35 oed.

Gall sgrinio rheolaidd dorri'r risg o gael canser ceg y groth 70%.

Gall sgrinio nodi newidiadau yn y celloedd ac, os oes angen, gellir trin y newidiadau hyn i atal canser rhag datblygu.

Mae sgrinio yn brawf ar gyfer newidiadau yn y celloedd a allai arwain at ganser os nad ydynt yn cael eu trin. Nid yw sgrinio yn brawf ar gyfer canser, ond weithiau mae'r prawf yn nodi canserau cynnar. Mae'n haws trin canserau ceg y groth a ganfyddir yn gynnar.

Mae Sgrinio Serfigol Cymru yn gyfrifol am raglen sgrinio serfigol y GIG yng Nghymru, gan gynnwys anfon gwahoddiadau.  Rydym yn cael eich manylion o restr eich meddyg, felly mae'n bwysig bod gan eich meddyg eich enw a'ch cyfeiriad cywir.

 

Beth yw Canser serfigol?

Canser ceg y groth yw canser serfigol. Mae bron pob achos yn cael ei achosi gan feirws o'r enw feirws papiloma dynol (HPV). Mae hwn yn feirws cyffredin iawn y bydd y rhan fwyaf o bobl yn ei gael ar ryw adeg yn ystod eu bywyd.

Dim ond rhai mathau o HPV sy'n achosi canser ceg y groth. Bydd eich prawf sgrinio yn chwilio am fathau risg uchel o HPV. Drwy ddod o hyd i newidiadau yn y celloedd yn gynnar, gall sgrinio atal canser ceg y groth rhag datblygu.

Newidiadau i raglen Sgrinio Serfigol Cymru o fis Ionawr 2022 i'r rhai rhwng 25 a 49 mlwydd oed

O Ionawr 1 2022, bydd Sgrinio Serfigol Cymru yn newid pryd y byddwn yn gwahodd unigolion i gael eu prawf sgrinio rheolaidd.

Os na chanfyddir y feirws papiloma dynol (HPV) yn eich sampl sgrinio serfigol rheolaidd, byddwn yn anfon eich gwahoddiad nesaf mewn pum mlynedd, waeth beth fo'ch oedran. Y rheswm am hyn yw bod tystiolaeth yn dweud wrthym fod y risg o ddatblygu canser ceg y groth yn isel iawn.

 

 

 


 

Nod y Rhaglen Sgrinio Serfigol

Gellir atal canser ceg y groth drwy sgrinio serfigol rheolaidd. Mae gan y rhaglen sgrinio serfigol dri phrif nod: -

  1. Lleihau nifer yr achosion o ganser ceg y groth (mynychder) drwy nodi newidiadau yn y celloedd cyn iddynt droi'n ganser
  2. Lleihau nifer y marwolaethau o ganser ceg y groth (marwolaethau) drwy atal canser rhag datblygu, neu ei nodi ar gam cynnar
  3. Lleihau effeithiau canser neu driniaethau canser ar iechyd (afiachedd) drwy atal canser rhag datblygu, neu ei nodi ar gam cynnar pan fydd yn llawer haws ei drin

 

Pwy ddylai gael sgrinio serfigol?

Os ydych yn 25 i 64 oed ac mae gennych geg y groth, gallwch gael sgrinio serfigol. Byddwn yn eich gwahodd i gael sgrinio serfigol os ydych yn 25-64 oed ac wedi cofrestru fel menyw neu ryw amhenodol gyda meddygfa.

Os oes gennych geg y groth ond rydych wedi cofrestru fel dyn, ni fyddwn yn gallu eich gwahodd i gael eich sgrinio oherwydd cyfyngiadau presennol ein cronfa ddata. Bydd angen i chi drefnu sgrinio serfigol gyda'ch meddyg teulu neu'ch clinig

Os dywedir wrthym na ddylech gael eich sgrinio, gan nad oes gennych geg y groth, ni fyddwn yn eich gwahodd. Gall hyn fod oherwydd eich bod wedi cael hysterectomi, neu oherwydd eich bod yn drawsryweddol.

Os ydych yn credu y dylech gael eich gwahodd i gael eich sgrinio ond nad yw hyn wedi digwydd, siaradwch â'ch meddyg neu nyrs y practis.

Pa mor aml rydym yn gwahodd pobl?

  • Gwahoddir unigolion 25 i 64 oed bob pum mlynedd 

A oes unrhyw eithriadau?

  • Bydd unigolion y mae angen profion dilynol arnynt ar ôl newidiadau yn y celloedd yn cael eu gwahodd hyd yn oed os ydynt o dan 25 oed neu dros 65 oed 
  • Cynghorir bod unigolion sydd â Feirws Imiwnoddiffygiant Dynol (HIV) yn cael eu sgrinio bob blwyddyn hyd nes eu bod yn 65 oed
  • Os ydych yn 65 oed neu drosodd ac nad ydych erioed wedi cael prawf ceg y groth, yna mae gennych hawl i gael un

I gael rhagor o wybodaeth am sgrinio serfigol, ewch i'r Cwestiynau Cyffredin isod.

Beth am unigolion nad ydynt am gael eu sgrinio?

Os na fyddwn yn cael sampl sgrinio gennych, byddwn yn anfon llythyr atgoffa atoch chwe mis ar ôl eich gwahoddiad. Os byddwch yn penderfynu nad ydych am gael eich sgrinio, byddwn yn eich gwahodd eto ar ôl tair neu bum mlynedd, yn dibynnu ar eich oedran.

Os nad ydych am gael unrhyw wahoddiadau, gallwch gysylltu â Sgrinio Serfigol Cymru a byddwn yn anfon ffurflen ‘optio allan’ atoch. 

Os byddwch yn penderfynu optio allan o sgrinio, gallwch ddewis ‘optio i mewn’ eto ar unrhyw adeg.

Cael prawf Sgrinio Serfigol

Bydd yr unigolyn sawl sy'n cymryd y sampl yn cael sgwrs â chi cyn cynnal y prawf er mwyn: -

  • cadarnhau eich manylion
  • siarad â chi am yr hyn y mae'r prawf yn ei olygu
  • holi am unrhyw broblemau sydd gennych neu feddyginiaethau rydych yn eu cymryd

Mae'n ddefnyddiol gwybod dyddiad eich mislif diwethaf (os ydych yn dal i'w cael).

Ni allwch gael prawf yn ystod eich mislif, felly sicrhewch eich bod yn trefnu apwyntiad cyn neu ar ôl eich mislif.

Os ydych am gael rhywun yn gwmni gyda chi pan fyddwch yn cael y prawf, gwiriwch hyn pan fyddwch yn trefnu eich apwyntiad neu gofynnwch i'r sawl sy'n cymryd y sampl ar ddechrau eich apwyntiad.

Mae'n arferol teimlo embaras yn enwedig os mai dyma'ch prawf cyntaf. Rhowch wybod i'r sawl sy'n cymryd eich sampl os ydych yn poeni neu'n teimlo'n bryderus ynghylch cael y prawf.

Bydd angen i chi dynnu eich dillad isaf. Bydd angen i chi ddringo ar wely a gorwedd ar eich cefn, gyda'ch pengliniau wedi'u plygu a'ch traed ar y gwely. Mae gan rai clinigau welyau arbennig, sy'n cynnal eich coesau.

Os oes gennych unrhyw anableddau neu gyflyrau corfforol sy'n golygu y byddai'n anodd i chi fod yn yr ystum hwn, neu'n anodd mynd ar y gwely, trafodwch hyn pan fyddwch yn trefnu'r apwyntiad.

Yna bydd y person sy'n cynnal eich prawf yn gosod sbecwlwm i mewn i'ch gwain yn ofalus.  Pan fydd y tu mewn, gellir agor y sbecwlwm gan bwyll er mwyn gallu gweld ceg y groth.

Ceg y groth yw rhan isaf eich croth.    Mae eich ceg y groth yn cysylltu â phen uchaf eich gwain.

Mae angen i'r person sy'n cymryd y prawf weld ceg y groth cyn y gall gymryd y sampl. Pan fydd wedi gweld eich ceg y groth, bydd wedyn yn ysgubo brwsh neilon meddal drosti i gymryd sampl o gelloedd. Bydd pob un sy'n cymryd sampl yn cymryd y sampl hon yn yr un ffordd.

Mae rhai unigolion nad ydynt yn teimlo'r sampl yn cael ei gymryd, ond gall eraill deimlo bod hyn yn anghyfforddus. Nid yw'n anarferol cael ychydig bach o waedu wedyn.

Ar ôl i'r sampl gael ei rhoi mewn pot o hylif, mae'r sbecwlwm yn cael ei dynnu gan bwyll. Yna anfonir y sampl i'r labordy.

I gael rhagor o wybodaeth, ewch i'r Cwestiynau Cyffredin isod.

Cofiwch: Gallwch fynd â rhywun gyda chi i gael cefnogaeth os dymunwch. Siaradwch â'ch nyrs practis os oes gennych unrhyw bryderon.

 

 

Cwestiynau Cyffredin