Cymru ar flaen y gad yn fyd-eang o ran cydnabod cysylltiadau cymdeithasol fel blaenoriaeth iechyd y cyhoedd.

Cyhoeddwyd: 18 Chwefror 2026

“Nid peth moethus yw cysylltiad, mae’n ffactor sylfaenol sy’n sbarduno iechyd, gwydnwch a llesiant cymunedol.” Sara Wood, Polisi ac Iechyd Rhyngwladol, Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru wedi cyhoeddi adroddiad newydd sy'n archwilio unigrwydd, ynysigrwydd cymdeithasol a chysylltiad cymdeithasol ledled y genedl. Mae’n tynnu ar ganfyddiadau o adroddiad blaenllaw 2025 gan Gomisiwn ar Gysylltiad Cymdeithasol Sefydliad Iechyd y Byd. 

Atgyfnerthodd gwaith Sefydliad Iechyd y Byd bod datgysylltiad cymdeithasol yn her iechyd y cyhoedd fyd-eang o bwys sylweddol, gan dynnu sylw at yr effeithiau aruthrol y gall eu cael ar lesiant corfforol, meddyliol a chymdeithasol.
Mae ein hadroddiad yn dod â'r safbwynt byd-eang hwn i gyd-destun Cymru. Mae’n cynnig trosolwg cynhwysfawr o raddfa, ffactorau risg a chanlyniadau unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol yng Nghymru a'r cyfleoedd i weithredu arnynt.

Canfyddiadau Allweddol

• Yn ôl Arolwg Cenedlaethol Cymru, mae unigrwydd yn effeithio ar 13% o bobl 16 oed a hŷn yng Nghymru.
• Mae data diweddar gan banel Amser i Siarad Iechyd Cyhoeddus yn dangos bod 13% o bobl 16 oed a hŷn wedi'u hynysu'n gymdeithasol, ac mae 71% yn teimlo'n gymharol gysylltiedig neu'n gysylltiedig iawn.

Cymru ar y blaen yn fyd-eang:

Mae Cymru yn weithredwr byd-eang cynnar, gan ei bod yn un o'r gwledydd cyntaf i gyflwyno strategaeth genedlaethol i fynd i'r afael ag unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol.
Mae amrywiaeth eang o ymyriadau eisoes yn bodoli ar draws cymunedau, ond mae’r gwaith gwerthuso yn parhau i fod yn gyfyngedig. Mae cryfhau tystiolaeth ar yr hyn sy'n gweithio ac i bwy yn hanfodol ar gyfer cynnydd yn y dyfodol.

EFFEITHIAU AR IECHYD:
Gall unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol effeithio'n sylweddol ar iechyd a llesiant unigolion, cymunedau a chymdeithasau ehangach, gan gynyddu'r risg o’r canlynol:
 

• Marwolaeth gynnar: amcangyfrifir bod unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol yn cynyddu'r risg o farwolaeth o bob achos tua 14% a 32% yn y drefn honno, 
• Cyflyrau iechyd corfforol, meddyliol a gwybyddol: mae'r rhain yn cynnwys clefyd cardiofasgwlaidd, diabetes, iselder, gorbryder a dementia, 
• Canlyniadau addysg a chyflogaeth gwael: mae unigrwydd wedi'i gysylltu â chyflawniad academaidd gwaeth, diweithdra ac incwm is.

Adeiladu Cymru Fwy Cysylltiedig

Mae'r dystiolaeth yn glir: mae cryfhau cysylltiadau cymdeithasol yn hanfodol ar gyfer Cymru iachach a mwy gwydn. Mae'r adroddiad hwn yn darparu sylfaen i bartneriaid cenedlaethol a lleol gydweithio, wedi'u llywio gan ddata, wedi'u harwain gan dystiolaeth ac wedi'u hysbrydoli gan brofiadau pobl a chymunedau ledled y wlad.

Dywedodd yr awdur arweiniol Sara Wood, Polisi ac Iechyd Rhyngwladol, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Mae unigrwydd ac ynysigrwydd cymdeithasol yn cael effaith negyddol sylweddol ar unigolion, cymunedau a chymdeithasau ehangach. Gall cysylltiadau cymdeithasol da, ar y llaw arall, wella iechyd unigolion a chymunedau, a chryfhau gwydnwch cymunedol.”

Dywedodd y cyd-awdur Carys Dale, Polisi ac Iechyd Rhyngwladol, Iechyd Cyhoeddus Cymru:

“Yn aml, rydym yn ystyried unigrwydd yn broblem i bobl hŷn, ond gall effeithio ar unrhyw un, gan gynnwys plant ac oedolion ifanc. Mae cefnogi pobl ar draws cymdeithas i feithrin cysylltiadau cymdeithasol cryfach yn hanfodol, nid yn unig er budd iechyd ar draws bywydau pobl, ond hefyd i feithrin llesiant a gwydnwch cymunedol.” 

Adroddiad llawn:

Unigrwydd, ynysigrwydd cymdeithasol a chysylltiad cymdeithasol yng Nghymru: Safbwynt iechyd cyhoeddus