Brechu yn erbyn meningococol grŵp B (MenB) mewn babanod a phlant ifanc - Ynglŷn â’r brechlyn MenB ar gyfer babanod a phlant ifanc

Fel rhan o’r rhaglen imiwneiddio rheolaidd yng Nghymru, cynigir y brechlyn MenB i fabanod pan fyddant yn:

• wyth wythnos oed  
• 12 wythnos oed (gweler isod); ac yn  
• 12 mis oed.  

Anfonir apwyntiadau at blant ar gyfer eu brechiad MenB. Mae’r rhan fwyaf o bractisiau meddygon teulu a chanolfannau iechyd yn cynnal clinigau brechu arbennig neu glinigau babanod. 

Mae angen y tri dos o’r brechlyn MenB ar fabanod er mwyn cael eu hamddiffyn yn llawn.

I gael gwybodaeth am yr amserlenni imiwneiddio rheolaidd ar gyfer Cymru, gweler:

Amserlenni imiwneiddio rheolaidd ar gyfer Cymru 

Os yw eich plentyn o dan ddwy oed ac wedi methu ei frechiad MenB, mae dal modd iddo gael y brechlyn. Mae’n bwysig i’ch plentyn gael y brechlyn MenB i helpu i’w amddiffyn rhag salwch difrifol.

Nid yw’r brechlyn MenB yn cael ei gynnig i blant dros ddwy oed drwy’r GIG fel arfer.  

Mae hyn yn dilyn cyngor gan y Cyd-bwyllgor ar Imiwneiddio a Brechu (JCVI). Grŵp o arbenigwyr yw’r JCVI sy’n adolygu tystiolaeth am frechlynnau. Maen nhw’n cynghori llywodraeth y DU ynghylch pa frechlynnau a ddylai gael eu rhoi a phryd. 

Yng Nghymru, ceir amserlen brechu rheolaidd sy’n dilyn y cyngor hwn. Gallwch chi weld yr amserlen yn: 

Amserlen imiwneiddio rheolaidd ar gyfer Cymru 

Fodd bynnag, mae modd cynnig y brechlyn am ddim ar y GIG i rai pobl dros ddwy oed, sydd wedi’u nodi fel y rhai sydd mewn mwy o berygl. I gael rhagor o wybodaeth, mynnwch air â thîm arbenigol eich plentyn, neu eich practis meddygon teulu.

Os yw eich plentyn dros ddwy flwydd oed, efallai y bydd y brechlyn MenB ar gael yn breifat. Gallai hyn fod mewn rhai practisiau meddygon teulu preifat, fferyllfeydd, neu glinigau brechu ar gyfer teithio.

Galwad i weithredu: 

Mae’n bwysig sicrhau bod eich baban wedi cael ei holl frechiadau rheolaidd, oherwydd gall llid yr ymennydd fod yn un o gymhlethdodau difrifol rhai clefydau.

I gael rhagor o wybodaeth am y brechiadau a argymhellir i blant, ewch i:

Amserlenni imiwneiddio rheolaidd ar gyfer Cymru.

Wrth i blant fynd yn hŷn, mae’n dal yn bwysig eu bod yn cael eu brechu ar yr adeg iawn. Dylai pobl ifanc yn eu harddegau sicrhau eu bod yn cael cynnig y brechlyn MenACWY. Nid yw’r brechlyn hwn yn amddiffyn rhag MenB. Fodd bynnag, mae’n amddiffyn rhag mathau difrifol eraill o glefyd meningococol ac yn helpu i gadw pobl ifanc yn ddiogel.

I gael gwybodaeth am y brechlyn MenACWY, ewch i Brechlyn MenACWY – Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Mynnwch air â’ch meddyg teulu neu nyrs y practis i gael cyngor:

• os yw’ch plentyn o dan ddwy oed ac wedi colli unrhyw ddosau, neu
• mae eich plentyn mewn grŵp sydd mewn perygl.

• dim dueg neu ddueg nad yw’n gweithio’n dda iawn (gan gynnwys o ganlyniad i glefyd y crymangelloedd a chlefyd seliag), a
• phroblemau gyda’r system imiwnedd (anhwylderau cyflenwol).

Ni ddylid rhoi’r brechlyn i fabanod sydd wedi cael adwaith difrifol (sy’n peryglu bywyd) i:

• ddos blaenorol o’r brechlyn, neu
• unrhyw gynhwysyn yn y brechlyn.

Mynnwch air â’r unigolyn sy’n rhoi’r brechlyn os yw eich baban wedi cael adwaith alergaidd difrifol i’r brechlyn neu ei gynhwysion yn y gorffennol.

Gallwch gysylltu â’ch practis meddyg teulu i gael cyngor os oes gennych gwestiynau am y brechlyn MenB, neu os nad ydych yn siŵr pryd y dylai eich baban neu blentyn ei gael.

Fel pob meddyginiaeth, gall brechlynnau achosi sgil-effeithiau. Mae’r rhan fwyaf o’r rhain yn ysgafn ac yn rhai tymor byr, ac ni fydd pawb yn eu cael.

Sgil-effaith mwyaf cyffredin y brechlyn yw twymyn (tymheredd uchel – uwch na 38˚C). Dylech roi’r dos cywir o hylif paracetamol i’ch baban i helpu i leihau’r risg y bydd yn cael twymyn.

Mae sgil-effeithiau cyffredin eraill yn cynnwys:

• ychydig o gochni a dolur yn y fan lle rhoddwyd y brechlyn
• teimlo’n bigog
• brech
• crio anarferol
• teimlo’n gysglyd
• diffyg archwaeth neu deimlo’n sâl
• dolur rhydd, a
• chur pen/pen tost.

Argymhellir rhoi hylif paracetamol i fabanod i atal twymyn ar ôl iddynt gael eu brechu. Bydd y nyrs yn rhoi rhagor o wybodaeth i chi am paracetamol yn ystod eich apwyntiad brechu.

Mae’n syniad da sicrhau bod rhywfaint o hylif paracetamol ar gyfer babanod gennych chi gartref cyn yr apwyntiad brechu pan fydd eich baban yn ddeufis oed. Gallwch chi ei brynu mewn fferyllfeydd neu archfarchnadoedd lleol. Peidiwch byth â rhoi’r hylif paracetamol ac iddo gryfder uwch ar gyfer plant hŷn i fabanod. Peidiwch byth â rhoi meddyginiaethau sy’n cynnwys aspirin i faban.

Gweler y cwestiynau cyffredin isod i gael rhagor o wybodaeth am hylif paracetamol i fabanod. 

Mae adweithiau eraill yn anghyffredin. I gael rhagor o wybodaeth am sgil-effeithiau cyffredin ac anghyffredin, gweler:

• Bexsero (safle allanol, Saesneg yn unig)

Cysylltwch â GIG 111 Cymru (safle allanol) drwy ffonio 111 os ydych chi’n poeni am symptomau. Mae galwadau i GIG 111 Cymru am ddim o linellau tir a ffonau symudol.

Dylech chi roi gwybod am sgil-effeithiau posibl brechlynnau a meddyginiaethau drwy’r Cynllun Cerdyn Melyn. Gallwch wneud hyn ar-lein yn Yellow Card (safle allanol, Saesneg yn unig) neu drwy ffonio llinell gymorth y cynllun Cerdyn Melyn ar 0800 731 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9yb i 5yh).

Mae astudiaethau’n dangos ei bod hi’n ddiogel rhoi’r brechlyn MenB ar yr un pryd â brechlynnau rheolaidd eraill. Mae hyn yn golygu bod modd amddiffyn eich baban rhag heintiau difrifol ar unwaith.

Gallai eich baban gael twymyn ar ôl unrhyw frechiad, ond mae’n fwy cyffredin pan roddir y brechlyn MenB gyda’r brechiadau rheolaidd eraill ar gyfer babanod. Bydd rhoi paracetamol i’ch baban yn fuan ar ôl iddo gael ei frechiad a pheidio ag aros i dwymyn ddatblygu yn lleihau’r risg o ddatblygu twymyn.

Rhowch y dos cyntaf o paracetamol cyn gynted â phosibl ar ôl i’ch baban gael ei frechiad. Rhowch hylif paracetamol ac iddo gryfder addas ar gyfer babanod (120mg/5ml) yn unig. Ar gyfer babanod cynamserol iawn (a aned cyn 32 wythnos), dylai meddyg roi paracetamol ar bresgripsiwn iddynt.

Dosau paracetamol ar ôl y ddau frechiad MenB cyntaf 

Rhowch hanner llwy de (2.5ml) trwy ddefnyddio’r llwy neu’r chwistrell a ddarperir gyda’r feddyginiaeth i fabanod rhwng wyth wythnos a chwe mis oed.

Dilynwch yr amserlen hon ar ôl y ddau frechiad MenB cyntaf.

Mae’r wybodaeth hon yn berthnasol ar ôl i’ch baban gael y brechlyn MenB. Os bydd twymyn ar eich baban ar unrhyw adeg arall, dylech chi ddilyn y cyfarwyddiadau a’r cyngor am y dos a roddir ar y pecyn cynnyrch a’r daflen wybodaeth i gleifion.

Gwnewch yn siŵr fod gennych paracetamol ac iddo gryfder addas ar gyfer babanod gartref cyn apwyntiad brechu cyntaf eich baban. Gallwch chi ei brynu mewn fferyllfa neu archfarchnad.

Peidiwch â rhoi’r dos cyntaf cyn eich apwyntiad brechu. Mae angen i’r nyrs wirio am arwyddion o haint sydd eisoes yn bodoli, a allai olygu bod angen gohirio’r brechiad.

• Efallai y bydd rhai babanod yn dal i gael twymyn ar ôl eu brechiad, hyd yn oed os ydyn nhw wedi cael tri dos o paracetamol.
• Yn ystod y 48 awr ar ôl cael y brechiad, os bydd gan eich baban dwymyn o hyd a’i fod yn iach fel arall, gallwch barhau i roi’r un dos o 2.5 ml (60mg) o baracetamol hylif cryfder addas i fabanod (120mg/5ml) iddo.
• Arhoswch o leiaf bedair awr rhwng dosau bob amser a pheidiwch byth â rhoi mwy na phedwar dos mewn 24 awr.
• Cadwch eich baban yn lled oer drwy wneud yn siŵr nad oes ganddo ormod o haenau o ddillad neu flancedi a rhowch ddigon o hylifau iddo. Os yw eich baban yn cael ei fwydo ar y fron, llaeth y fron yw’r hylif gorau i’w roi iddo.

Os bydd gan eich baban dwymyn 48 awr ar ôl cael y brechiad, neu os ydych yn pryderu am iechyd eich baban ar unrhyw adeg:

• gwrandewch ar eich greddf a siaradwch â’ch meddyg teulu, neu
• cysylltwch â GIG 111 Cymru drwy ffonio 111.

Bydd angen paracetamol ar eich baban ar ôl brechiadau MenB a roddir  pan fydd dan 12 mis oed.

Fodd bynnag, nid oes angen paracetamol fel mater o drefn ar ôl y brechlyn MenB a roddir ar ôl iddo fod yn 12 mis oed. Mae hyn oherwydd y bydd llai o risg o gael twymyn erbyn iddo gyrraedd yr oedran hwn.

Peidiwch byth â rhoi meddyginiaethau sy’n cynnwys aspirin i blant dan 16 oed. 

Brechu yw un o’r ffyrdd mwyaf effeithiol o atal salwch difrifol a achosir gan facteria MenB. Nid oes yr un brechlyn sy’n 100% effeithiol, felly mae’n dal yn bwysig bod yn gyfarwydd ag arwyddion a symptomau llid yr ymennydd a sepsis, hyd yn oed os yw’ch plentyn wedi’i frechu.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael yn:

• Arwyddion a symptomau meningitis | Meningitis Now (safle allanol, Saesneg yn unig)
• Symptomau meningitis mewn babanod | Meningitis Research Foundation (safle allanol, Saesneg yn unig)
• Clefyd meningococol | Vaccine Knowledge Project (safle allanol, Saesneg yn unig)

Gweld yr amserlenni imiwneiddio arferol ar gyfer Cymru.