Adroddiad Anghydraddoldeb Sgrinio 2024 a 2025

Crynodeb gweithredol

Cefndir

Ar draws y rhaglenni sgrinio cenedlaethol yng Nghymru ein gweledigaeth yw bod pawb sy’n gymwys i gael eu sgrinio yn cael mynediad cyfartal a chyfle i fanteisio ar eu cynnig sgrinio gan ddefnyddio gwybodaeth ddibynadwy i wneud dewis gwybodus personol.

Dyma ein trydydd Adroddiad Anghydraddoldeb Sgrinio, sy’n rhoi’r wybodaeth ddiweddaraf am y camau gweithredu a ddisgrifir yn ein Strategaeth Tegwch Sgrinio 2022-2025 ac yn dod â data ynghyd o bob rhan o’r rhaglenni sgrinio pobl ifanc ac oedolion gyda ffocws penodol ar anghydraddoldeb. Mae’r diweddariad ar y camau gweithredu a gynhwysir yn yr adroddiad yn gyfredol o fis Rhagfyr 2025 ac wedi’i strwythuro o amgylch y pum maes allweddol a ddiffinnir yn y Strategaeth Tegwch Sgrinio 2022-2025.

Mae’r adroddiad hwn yn cyflwyno data ar y rhai a wahoddwyd i gael eu sgrinio o fis Ebrill 2022 i fis Mawrth 2024 a gyflwynwyd fel data 2022/23 a 2023/24. Gan ganiatáu chwe mis i gyfranogwyr fanteisio ar eu cynnig sgrinio, mae hyn yn adlewyrchu’r nifer a fanteisiodd ar y sgrinio/y cwmpas o fis Hydref 2024. Mae’r data a gyflwynir yn canolbwyntio ar y penderfynyddion a’r ffactorau demograffig a gesglir fel rhan o’n casglu data arferol.

Camau gweithredu o’r Strategaeth Tegwch

Ein nod yw galluogi pob cyfranogwr cymwys i wneud dewisiadau gwybodus am sgrinio. Mae ein dull
yn nodi cyfres o ymrwymiadau i symud camau gweithredu ymlaen ar draws pum maes allweddol.

1. Cyfathrebu
2. Cymuned ac Ymgysylltu
3. Cydweithio
4. Cyflenwi Gwasanaethau
5. Data a Monitro

Cyfathrebu

Mae gweithgareddau allweddol wedi cynnwys:

• Safon i ddarparu adnoddau gwybodaeth gyhoeddus mewn Saesneg a Chymraeg Clir, Hawdd ei Deall, Iaith Arwyddion Prydain (BSL), a fformatau Sain ar draws pob rhaglen sgrinio
• Cynhyrchu fideos Iaith Arwyddion Prydain (BSL) penodol i raglenni ar gyfer: Bron Brawf Cymru (2023); Sgrinio Coluddion Cymru (2024) a Rhaglen Cymru ar gyfer Sgrinio Anewrysm
  Aortig yn yr Abdomen (2025)
• Symudwyd i ddarpariaeth gwybodaeth Digidol-yn-Gyntaf mewn rhaglenni sgrinio Cyn enedigol a Newydd-enedigol, gyda deunyddiau printiedig ar gael ar gais
• Creu adnoddau wedi’u teilwra, wedi’u datblygu trwy ymgysylltu helaeth, ar gyfer grwpiau sy’n wynebu rhwystrau i fynediad at sgrinio gan gynnwys ar gyfer: Gofalwyr a’r rhai maent
  yn eu cefnogi (lansiwyd 2024), Cymunedau trawsryweddol ac anneuaidd (lansiwyd 2025) a’r Canllaw Gweithio Gyda’n Gilydd ar gyfer pobl sy’n gweithio gyda chymunedau lleiafrifoedd ethnig (Gorffennaf 2024)
• Adolygu cyfathrebiadau cyfranogwyr gyda lens Gwyddor Ymddygiad, gan sicrhau bod llythyrau a gwybodaeth yn defnyddio iaith glir a chryno gyda galwadau cryf i weithredu

Cymuned ac Ymgysylltu

Dyma rai o’r gweithgareddau pwysicaf:

• Mae’r Tîm Ymgysylltu â Sgrinio wedi datblygu rhwydwaith eang o randdeiliaid a phartneriaethau cymunedol ledled Cymru i gefnogi ymwybyddiaeth a chyfranogiad mewn sgrinio. Mae timau’n cymryd rhan yn rheolaidd mewn digwyddiadau cymunedol ledled Cymru
  i godi ymwybyddiaeth o sgrinio a chasglu mewnwelediadau i wella mynediad
• Cyflwyno model hyfforddi ac addysg cymunedol gyda hyfforddiant ymwybyddiaeth sgrinio am ddim i alluogi gweithwyr cymunedol fod yn eiriolwyr sgrinio yn eu cymunedau. Yn ystod 2024/25, cynhaliwyd deg sesiwn hyfforddi, gyda mwy na 150 o gyfranogwyr yn mynychu
• Sefydlu Rhwydwaith Ymgysylltu â Sgrinio i ddarparu cefnogaeth barhaus i hyrwyddwyr sgrinio cymunedol gan gynnwys cynhyrchu bwletin ‘Materion Sgrinio‘ rheolaidd i bartneriaid, yn darparu’r wybodaeth ddiweddaraf a’r wybodaeth am raglenni sgrinio.

Cydweithredu

Dyma rai o’r gweithgareddau pwysicaf:

• Mae’r Grŵp Sgrinio ac Anghydraddoldebau yn parhau i gryfhau cysylltiadau rhwng Timau Iechyd Cyhoeddus y Byrddau Iechyd a’r Is-adran Sgrinio gan ddarparu fforwm ar gyfer rhannu dysgu ac arfer gorau gan gynnwys datblygiadau newydd ar draws rhaglenni sgrinio.
• Datblygu tudalennau gwe Gwybodaeth Sgrinio i Weithwyr Proffesiynol i ddarparu platfform dysgu a rennir gyda mynediad at adnoddau, gwybodaeth a chanllawiau penodol i sgrinio.
• Datblygu tudalennau SharePoint pwrpasol ar gyfer Gofal Sylfaenol gyda data a mewnwelediadau sgrinio, ymyriadau sy’n seiliedig ar dystiolaeth a phecynnau cymorth ac adnoddau arfer gorau
• Ymgysylltu rheolaidd â Gofal Sylfaenol drwy rwydweithiau clwstwr
• Gwaith cydweithredol gyda Gofal Sylfaenol gan gynnwys cymeradwyo llythyrau gwahoddiad sgrinio’r coluddion gan feddygon teulu

Cyflenwi gwasanaethau

Dyma rai o’r gweithgareddau pwysicaf:

• Sefydlu Hyrwyddwyr Anableddau Dysgu o fewn pob rhaglen sgrinio i eiriol dros anghenion pobl ag anableddau dysgu, hyrwyddo cynhwysiant a mynediad cyfartal a sicrhau bod cyfleoedd gofal, cymorth a sgrinio priodol ar gael.
• Darparu addasiadau rhesymol i gefnogi cyfranogiad, gan gynnwys: apwyntiadau yn gynnar yn y bore, gyda’r nos neu’n hwyr, amseroedd apwyntiadau hirach ac apwyntiadau cyn ymweliad lle bo modd.
• Mae Sgrinio Llygaid Diabetig Cymru (DESW) bellach yn cynnig clinigau oriau estynedig gyda’r nos ac ar ddydd Sadwrn i wella hygyrchedd i oedolion o oedran gweithio a’r rhai sy’n eu cefnogi i fynychu apwyntiadau.
• Datblygwyd fideo Bron Brawf Cymru ‘Beth i’w Ddisgwyl’ (2025) i esbonio’r llwybr sgrinio o’r gwahoddiad i’r canlyniadau.
• Sefydlwyd Grŵp Lleoliadau Carchardai a Gofal Hirdymor i sicrhau bod pobl gymwys yn y lleoliadau hyn yn derbyn gwahoddiadau priodol i gael eu sgrinio. Mae rhaglenni sgrinio wedi
  datblygu cysylltiadau â phob carchar yng Nghymru i gefnogi mynediad at wasanaethau sgrinio ar gyfer unigolion cymwys.

Data ar anghydraddoldeb

• Mae amrywiad daearyddol yn y nifer a fanteisiodd ar sgrinio ar lefel ardal y Bwrdd Iechyd a’r Awdurdod Lleol.
• Mae graddiant cymdeithasol yn y nifer sy’n cael eu sgrinio, mae pobl sy’n byw yn y cymunedau mwyaf difreintiedig yng Nghymru yn llai tebygol o dderbyn eu cynnig sgrinio o’i gymharu â’r rhai sy’n byw yn y cymunedau lleiaf difreintiedig.
• Ar gyfer rhaglenni sy’n gwahodd pobl ar draws grwpiau oedran, mae anghydraddoldeb yn y nifer sy’n manteisio ar y cynnig sgrinio. Mae pobl mewn grwpiau oedran iau yn llai tebygol o fanteisio ar eu cynnig sgrinio na phobl mewn grwpiau oedran hŷn.
• Ar gyfer y rhaglen sgrinio llygaid diabetig sy’n gwahodd pobl ar draws cwrs bywyd, mae’r cwmpas yn amrywio yn ôl oedran, fodd bynnag, mae’r cwmpas yn uwch yn y grwpiau oedran ieuengaf gyda’r cwmpas isaf ymhlith oedolion o oedran gweithio.
• Ar gyfer rhaglenni sy’n gwahodd pob rhyw i gymryd rhan mewn sgrinio, mewn sgrinio coluddion mae anghydraddoldeb o ran y nifer a fanteisiodd ar y cynnig, gyda dynion yn llai tebygol o fanteisio ar eu cynnig na menywod, er bod y bwlch anghydraddoldeb yn fach. Ar gyfer sgrinio llygaid, mae bwlch anghydraddoldeb gyda menywod yn llai tebygol na dynion o dderbyn eu cynnig sgrinio, er bod y bwlch anghydraddoldeb yn fach.
• Ar gyfer rhaglenni lle mae pobl yn cael eu gwahodd fwy nag unwaith, mae pobl sydd wedi mynychu yn fwy tebygol o ymateb i wahoddiadau dilynol.
• Mae’r bwlch anghydraddoldeb o ran y nifer a fanteisiodd ar sgrinio/cwmpas ar gyfer pobl yn y cymunedau mwyaf difreintiedig o’i gymharu â’r cymunedau lleiaf difreintiedig yn barhaus dros amser ar draws pob rhaglen sgrinio i oedolion a phobl ifanc.

Gwahaniaeth yn y nifer a fanteisiodd ar sgrinio rhwng y cwintel mwyaf a lleiaf difreintiedig

Rhaglen	2023/24	2022/23	2021/22	2020/21	2018/19
Rhaglen Coluddion	2023/24 16.9%	2022/23 16.2%	2021/22 15.9%	2020/21 14.5%	2018/19 16.5%
Rhaglen Y Fron	2023/24 17.3%	2022/23 19.6%	2021/22 15.3%	2020/21 18.9%	2018/19 15.9%
Rhaglen Serfigol	2023/24 14.6%	2022/23 14.3%	2021/22 13.2%	2020/21 12.1%	2018/19 11.5%
Rhaglen AAA	2023/24 18.3%	2022/23 17.2%	2021/22 12.4%	2020/21 8.4%	2018/19 12.8%
Rhaglen DESW	2023/24 8.9%	2022/23 6.8%	2021/22	2020/21	2018/19

Argymhellion a chasgliadau

Mae cyflawni ein gweledigaeth ar gyfer mynediad a chyfle cyfartal i bawb sy’n gymwys i gael eu sgrinio yn nod ac yn uchelgais hirdymor. Bydd hyn yn gofyn am gamau cydlynol ac ymrwymedig ar draws y system sgrinio dan arweiniad Iechyd Cyhoeddus Cymru. Mae cyflwyno Strategaeth Tegwch Sgrinio wedi darparu’r cyfeiriad strategol sydd ei angen i amlygu hyn fel blaenoriaeth allweddol i’r
Is-adran Sgrinio. Fodd bynnag, mae trosi hyn yn newidiadau gwirioneddol mewn anghydraddoldebau sgrinio yn parhau i fod yn heriol fel y dangosir gan y bwlch anghydraddoldeb parhaus o ran y nifer a fanteisiodd ar sgrinio/cwmpas ar gyfer pobl yn y cymunedau mwyaf difreintiedig o’i gymharu â’r cymunedau lleiaf difreintiedig a welir ar draws yr holl raglenni sgrinio i bobl ifanc ac oedolion. Bydd y data o’r Adroddiad Anghydraddoldeb Sgrinio yn llywio ffocws ymyriadau wedi’u targedu sy’n ofynnol o fewn y Strategaeth Tegwch Sgrinio newydd a’i Chynllun Gweithredu Tegwch Sgrinio ategol.

Dolenni i waith perthnasol Iechyd Cyhoeddus Cymru

• Strategaeth tewch sgrinio 2022-2025
• Adroddiad annhegwch yr is-dran sgrinio 2020-21

Dyfynnu’r cyhoeddiad hwn

Caniateir atgynhyrchu deunydd a gynhwysir yn y ddogfen hon o dan delerau’r Drwydded Llywodraeth Agored (OGL) ar yr amod y gwneir hynny’n fanwl gywir ac na chaiff ei ddefnyddio mewn cyd-destun camarweiniol. 

Rhaid nodi cydnabyddiaeth i Ymddiriedolaeth GIG Iechyd Cyhoeddus Cymru.