Adolygiad cyflym o rwystrau a hwyluswyr manteisio ar sgrinio am ganser mewn poblogaethau sydd heb eu gwasanaethu’n ddigonol

Cynhyrchwyd y gwaith hwn fel rhan o gydweithrediad Canolfan Tystiolaeth Ymchwil Iechyd a Gofal Cymru â Gwasanaeth Tystiolaeth Iechyd Cyhoeddus Cymru.

Cyheoddiad nesaf: Diweddariad heb ei gynllunio

Cysylltwch ar gyfer ymholiadau ac adborth

Cyflwyniad

Mae’r GIG yn darparu rhaglenni sgrinio ar gyfer canser y coluddyn, y fron a cheg y groth. Gohiriwyd y rhaglenni sgrinio hyn ar ddechrau’r pandemig COVID-19 ym mis Mawrth 2020, sy’n golygu y bu oedi ag apwyntiadau llawer iawn o bobl. 

Bu’r adolygiad hwn yn edrych ar ba resymau a allai atal, neu a allai beidio ag atal pobl, yn enwedig y rheini o grwpiau sydd heb eu gwasanaethu’n ddigonol, rhag mynychu apwyntiadau sgrinio ac yn edrych i weld a oedd yna unrhyw wahaniaeth yn y rhesymau a roddwyd o’u cymharu â’r rhesymau cyn y pandemig.

Prif bwyntiau

Pa mor gyfredol yw’r dystiolaeth hon?

Cynhaliwyd yr adolygiad hwn yn Mai 2022 ac mae’n cynnwys tystiolaeth a gyhoeddwyd rhwng 2017 a 2022.

Beth wnaethom ei ganfod

Nodwyd deg o astudiaethau. Roedd pump o’r astudiaethau wedi’u cynnal yn ystod y pandemig a phump ohonyn nhw wedi’u cynnal cyn y pandemig. Ni wnaeth yr un o’r astudiaethau edrych ar boblogaethau heb eu gwasanaethu’n ddigonol ar eu pennau eu hunain.

Roedd y rhesymau pam y gallai pobl beidio â mynychu apwyntiadau sgrinio’n cynnwys: ofn; embaras; stigma, diffyg addysg a chefnogaeth; rhwystrau ieithyddol a diwylliannol ac amseroedd apwyntiadau. Roedd y rhesymau pam y gallai pobl fynychu apwyntiadau sgrinio’n cynnwys: clywed straeon pobl am sgrinio a chanser; ymddiriedaeth a chefnogaeth ieithyddol.

Beth mae hyn yn ei olygu

Ni wnaeth yr astudiaethau ddangos unrhyw wahaniaeth rhwng y cyfnod cyn y pandemig ac yn ystod y pandemig, o ran y rhesymau pam y gallai poblogaethau sydd heb eu gwasanaethu’n ddigonol fynychu apwyntiadau sgrinio neu beidio.  Nid yw’n glir a yw hyn oherwydd nad oes yna unrhyw wahaniaeth yn rhesymau pobl, neu oherwydd nad oes yna ddigon o ymchwil yn y maes hwn.

Gwybodaeth dechnegol

Mae ein Hadolygiadau Cyflym yn defnyddio amrywiad ar y dull adolygu systematig, gan dalfyrru neu hepgor rhai cydrannau i gynhyrchu’r dystiolaeth i hysbysu rhanddeiliaid yn brydlon gan dalu sylw i duedd ar yr un pryd.

Awdur cryno

Alexandra Strong