Brechlyn MenB ar gyfer pobl ifanc – gwybodaeth i weithwyr iechyd
Ynglŷn â’r brechlyn MenB i bobl ifanc a myfyrwyr.
Gweler brechlyn MenACWY i gael gwybodaeth am y brechlyn Meningococol i bobl ifanc yn eu harddegau.
Gweler Brechu yn erbyn meningococol grŵp B (MenB) mewn babanod a phlant ifanc i gael gwybodaeth am y brechlyn Meningococol i fabanod a phlant ifanc.
Gweler Brechiadau i fyfyrwyr i gael gwybodaeth am frechiadau i fyfyrwyr.
Mae rhai o’r dolenni sydd wedi’u cynnwys yn yr wybodaeth hon yn arwain at gynnwys a grëwyd gan sefydliadau eraill ac mae’n bosibl na fydd y cynnwys hwnnw ar gael yn Gymraeg.
Cefndir
Mae clefyd meningococol ymledol (IMD) yn glefyd hysbysadwy. Mae’n haint bacteriol sy’n gwaethygu’n gyflym a achosir gan Neisseria meningitidis. Lledaenir yr organeb gan ddefnynnau anadlol ac mae ganddi gyfnod magu rhwng dau a saith diwrnod. Mae clefyd meningococol ymledol fel arfer yn ymddangos fel llid yr ymennydd (acíwt) neu sepsis, neu gyfuniad o’r ddau.
Mae clefyd meningococol yn digwydd amlaf mewn babanod o dan flwydd oed, gyda’r cyfraddau’n gostwng wrth i blant fynd yn hŷn. Gwelir cynnydd llai mewn achosion hefyd ymhlith pobl ifanc rhwng 15 a 19 oed.
Mae clefyd meningococol yn angheuol mewn 5% i 10% o achosion. Gall y rhai sy’n goroesi brofi cymhlethdodau hirdymor difrifol fel colli clyw, amhariad difrifol ar y golwg, problemau cyfathrebu, colli aelod(au) o’r corff, ffitiau, a niwed i’r ymennydd.
Mae meningococi yn cael eu grwpio i wahanol fathau (serogrwpiau) yn seiliedig ar farcwyr ar du allan y bacteria (polysacarid capsiwlaidd). Yn y DU, y serogrwpiau o’r pwysigrwydd clinigol ac iechyd y cyhoedd mwyaf yw B, C, W ac Y.
Ers cyflwyno rhaglen MenB y DU yn 2015 a rhaglen MenACWY i bobl ifanc yn 2015, mae digwyddedd IMD wedi gostwng yn sylweddol, er bod achosion yn parhau i ddigwydd ar draws pob grŵp oedran.
Mae’r brechlyn MenB i fabanod wedi lleihau clefyd MenB tua thri chwarter ymhlith y plant a’i derbyniodd, o’i gymharu â phlant na chawsant eu brechu. Mae clefyd MenB wedi cynyddu ers i gyswllt cymdeithasol ddychwelyd i normal ar ôl y pandemig COVID-19 ac mae nifer y bobl sy’n cael eu brechu wedi gostwng, gan adael mwy o bobl heb amddiffyniad. Yn wahanol i straeniau meningococol eraill, nid yw brechlynnau MenB yn creu imiwnedd torfol cryf, felly mae brechu amserol yn bwysig er mwyn sicrhau bod y rhai sy’n wynebu’r risg mwyaf yn cael eu hamddiffyn rhag clefyd MenB.
Lansiwyd ymateb brechu MenB brys ledled y DU, fel mesur rhagofalus, yn dilyn nifer o frigiadau o achosion o glefyd Meningococol Grŵp B (MenB) yn Lloegr ddechrau 2026. Nod y rhaglen yw amddiffyn y bobl ifanc sy’n wynebu’r risg uniongyrchol mwyaf eleni.
Mae hyn yn cynnwys:
- pobl ifanc a aned rhwng 01/09/2007 a 31/08/2008 (17/18 oed)
- unrhyw un a aned ar neu ar ôl 21/07/2001 (sy’n troi’n 25 ar neu ar ôl 21/07/2026) a fydd yn dechrau cwrs addysg uwch israddedig neu’n dechrau astudio mewn rhai lleoliadau addysg bellach preswyl am y tro cyntaf yn hydref 2026.
Cynnig am gyfnod cyfyngedig yw hwn, yn dechrau ar 20 Gorffennaf 2026. O ystyried bod angen dau ddos o’r brechlyn Bexsero® (4CMenB) o leiaf 28 diwrnod ar wahân i gael amddiffyniad, mae’n bwysig ein bod yn dechrau cynnig y brechlyn cyn gynted â phosibl ar ôl y dyddiad hwn, gyda’r nod o sicrhau amddiffyniad i’r unigolion uchod cyn dechrau blwyddyn academaidd 2026/2027, a’r tymor brig ar gyfer MenB yn yr hydref.
Mae rhagor o fanylion yn cynnwys gwybodaeth gefndirol a chlinigol ar gael yn y WHC.
Tabl cynnwys:
Y brechlyn
Bexsero®, brechlyn protein Meningococol B (4CMenB) pedair cydran yw’r brechlyn sy’n cael ei argymell.
Mae Bexsero® yn frechlyn sy’n dod ar ffurf chwistrell wedi’i lenwi ymlaen llaw. Mae Bexsero yn frechlyn cydran rDNA wedi’i arsugno. Defnyddir y brechlyn hwn yn rheolaidd yn yr amserlen brechu babanod ac fe’i cyflwynir mewn pecynnau o 10. Mae’r brechlyn MenB yn effeithiol yn erbyn heintiau difrifol a achosir gan facteria meningococol grŵp B. Gall y brechlyn hefyd amddiffyn rhag haint gan grwpiau capsiwlaidd heblaw grŵp B.
Mae angen dau ddos i gael amddiffyniad. Dylid gwneud apwyntiadau ar gyfer eu hail ddos pan fydd unigolion yn dod i gael eu dos cyntaf.
Rhaid rhoi’r ail ddos o leiaf 28 diwrnod ar ôl y dos cyntaf a dylid atgoffa unigolion o bwysigrwydd dychwelyd i gael yr ail ddos.
Mae’n bwysig rhoi cerdyn cofnod brechu i’r unigolyn er mwyn sicrhau ei fod yn gwybod pryd i ddod i gael ei ail ddos – bydd hyn hefyd yn brawf ei fod wedi cael y dos cyntaf os bydd angen iddo gael yr ail ddos mewn gwlad arall.
Gweinyddu Brechlynnau
Mae Bexsero® yn cael ei roi trwy bigiad i mewn i gyhyr deltoid y fraich uchaf.
Gellir rhoi brechlynnau meningococol ar yr un pryd ag unrhyw frechlynnau eraill sydd eu hangen, ond dylid eu rhoi mewn man ar wahân, yn ddelfrydol mewn aelod gwahanol. Cyfeiriwch at y Bennod Meningococol yn Imiwneiddio yn erbyn Clefydau Heintus (y Llyfr Gwyrdd) (safle allanol, Saesneg yn unig) i gael rhagor o wybodaeth.
Dyddiadau dechrau a gorffen y rhaglen
Bydd y rhaglen yn rhedeg o 20 Gorffennaf 2026, gyda’r rhan fwyaf o’r gweithgarwch brechu i fod wedi’i gwblhau erbyn mis Medi 2026, er mwyn sicrhau bod y cwrs dau ddos wedi’i gwblhau cyn dechrau blwyddyn academaidd 2026/27.
Rhaid i’r dosau cyntaf barhau i fod ar gael tan 31 Rhagfyr 2026 a’r ail ddosau barhau i fod ar gael tan 31 Mawrth 2027, er mwyn galluogi myfyrwyr sy’n dechrau eu cyrsiau’n hwyr neu sy’n cyrraedd y DU ar ôl misoedd yr haf, i gael y cynnig o ddau ddos.
Crynodeb o nodweddion y cynnyrch (SmPC)
Mae’r atodlen canllawiau yn y Llyfr Gwyrdd – Meningococol (safle allanol, Saesneg yn unig) yn disodli’r crynodeb o nodweddion y cynnyrch.
Nid yw canllawiau clinigol manwl ar gyfer y rhaglen â chyfyngiad amser wedi’u cynnwys yn y Llyfr Gwyrdd. Mae rhagor o wybodaeth wedi’i chynnwys yn Atodiad 3 o WHC (2026) 26 (safle allanol).
Adrodd am adweithiau niweidiol a amheuir
Mae’n bwysig rhoi gwybod am adweithiau niweidiol a amheuir ar ôl awdurdodi cynnyrch meddyginiaethol. Mae’n galluogi’r cydbwysedd budd/risg y cynnyrch meddyginiaethol i gael ei fonitro’n barhaus. Dylech adrodd am amheuon am sgil-effeithiau brechlynnau a meddyginiaethau ar-lein yn Cerdyn Melyn (safle allanol, Saesneg yn unig), drwy lawrlwytho ap y Cerdyn Melyn neu drwy ffonio 0800 731 6789 (dydd Llun i ddydd Gwener, 9am i 5pm). Mae’r Amserlen Imiwneiddio Reolaidd Gyflawn yn cynnwys gwybodaeth am frechiadau rheolaidd a’r rhai nad ydynt yn rheolaidd.
Cylchlythyrau Iechyd Cymru a llythyrau Llywodraeth Cymru
‘Manyleb Gwasanaeth Cenedlaethol Ychwanegol ar gyfer brechu oedolion a phlant mewn perygl, y tu allan i’r rhaglen imiwneiddio arferol’ (safle allanol, Saesneg yn unig). Er nad oes cynlluniau i ofal sylfaenol fod yn rhan o gyflwyno’r rhaglen hon, bydd y fanyleb yn berthnasol, os bydd sefyllfa’n codi pan fod angen i bractisiau meddygon teulu roi brechlynnau Meningococol i unigolion cymwys sydd wedi’u cynnwys yn y rhaglen frechu â chyfyngiad amser mewn ymateb i frigiadau o achosion.
Adnoddau a gwybodaeth glinigol
- Y Llyfr Gwyrdd – Meningococol (safle allanol, Saesneg yn unig)
- Bydd rhagor o wybodaeth glinigol hefyd ar gael o ddogfen Asiantaeth Diogelwch Iechyd y DU (UKHSA): Meningococol B: gwybodaeth am y brechlyn ar gyfer gweithwyr gofal iechyd proffesiynol – GOV.UK, sydd i’w ddiweddaru i adlewyrchu’r cynnig amser cyfyngedig hwn a bydd ar gael o gynnig brechu Meningococol B amser cyfyngedig (MenB) (safle allanol, Saesneg yn unig).
- Mae gwybodaeth glinigol ac argymhellion ar gyfer rhoi’r brechlyn MenB hefyd i’w cael yn WHC (2026) 26 (safle allanol, Saesneg yn unig) – Atodiad 3
| Senario | Canlyniad | Diffiniad |
|---|---|---|
| 1 dos o Bexsero (ni waeth beth fo amseriad y dos hwnnw) | 1 dos o Bexsero nawr | Pan fo unigolion wedi cael un dos blaenorol o Bexsero®, dylid rhoi dos pellach, o leiaf 28 diwrnod ar ôl y dos cyntaf, i gwblhau’r cwrs llawn o 2 ddos o Bexsero®. |
| 2 ddos o Bexsero <5 mlynedd yn ôl | Dim angen gwneud dim nawr | Pan fo unigolion wedi cwblhau cwrs dau ddos o Bexsero® yn y 5 mlynedd diwethaf, nid oes angen brechu pellach. |
| 2 ddos o Bexsero >5 mlynedd yn ôl | 1 dos o Bexsero nawr | Pan fo unigolion wedi cwblhau cwrs dau ddos o Bexsero® dros 5 mlynedd yn ôl, dylid cynnig dos sengl iddynt. |
| 2/3 dos o Trumenba (cwrs llawn) >5 mlynedd yn ôl | Dechrau cwrs o Bexsero nawr (2 ddos) |
Ystyrir dau ddos o leiaf 6 mis ar wahân yr un fath â 3 dos. Nid yw brechlynnau MenB Trumenba® a Bexsero® yn gyfnewidiadwy. Pan fo unigolion wedi cwblhau cwrs o Trumenba® 5 mlynedd neu fwy yn ôl, dylid cynnig iddynt ailgychwyn cwrs dau ddos gyda Bexsero®. Nid oes gwybodaeth benodol am y cyfnod gorau rhwng Trumenba® a Bexsero®; fodd bynnag, o egwyddorion sylfaenol, cynghorir cyfnod o 4 wythnos o leiaf. |
| 2/3 dos o Trumenba (cwrs llawn) <5 mlynedd yn ôl | Dim angen gwneud dim nawr | Pan fo unigolion wedi cwblhau cwrs o Trumenba® yn y 5 mlynedd diwethaf, nid oes angen brechu pellach. |
| 1 dos o Trumenba, neu 2 ddos wedi’u rhoi <6m ar wahân (cwrs rhannol) | Dechreuwch gwrs o Bexsero nawr, 2 ddos (neu gall unigolion ddewis mynd yn breifat i orffen y cwrs o Trumenba) | Pan fo unigolion wedi cael cwrs rhannol o Trumenba® (a ddiffinnir fel un dos blaenorol, neu 2 ddos a roddwyd llai na 6 mis ar wahân), gallant gwblhau’r cwrs brechu yn llawn. Neu, gellir cynnig cwrs dau ddos o Bexsero iddyn nhw. |
Cyfarwyddiadau Grŵp Cleifion (PGDs) a phrotocolau
Mae gan UKHSA dempledi Cyfarwyddiadau Grŵp Cleifion (PGD) ar gael ar gyfer MenB fel adnodd cyfeirio i fyrddau iechyd eu datblygu a’u hawdurdodi i’w defnyddio’n lleol.
Mae templedi i’w gweld ar dudalen Cyfarwyddiadau Grŵp Cleifion (PGD) Gwasanaeth Cyngor ar Feddyginiaethau Cymru (safle allanol, Saesneg yn unig).
Mwy o adnoddau clinigol a gwybodaeth
Adnoddau i gefnogi’r rhaglen MenB ar gyfer Pobl Ifanc a Myfyrwyr
- Ffurflen gydsynio brechlyn MenB – Templed heb ei lenwi
- Templed llythyr gwahoddiad myfyrwyr ynghylch MenB
- Mae Cardiau Cofnod Brechu (safle allanol) ar gael i’w harchebu ar dudalen Adnoddau Gwybodaeth Iechyd – Iechyd Cyhoeddus Cymru. Argymhellir y rhain i unigolion allu olrhain dosau, yn enwedig pan fydd brechiadau’n cael eu rhoi ar draws gwahanol wledydd.
- Brandkit (safle allanol) – Llyfrgell Asedau Iechyd Cyhoeddus Cymru – Rhaglen Brechu MenB – Adnoddau digidol (mae angen cofrestru)
Adnoddau hyfforddiant a digwyddiadau
Gellir cyrchu cyrsiau ar-lein a deunyddiau hyfforddi am nifer o frechlynnau a chlefydau drwy’r dudalen E-ddysgu.
Darperir rhagor o wybodaeth ac adnoddau hyfforddiant imiwneiddio ar y dudalen Adnoddau a Digwyddiadau Hyfforddiant.
Data a gwyliadwriaeth
Mae gwybodaeth am frechu a goruchwylio clefydau ar gael ar y tudalennau isod: