Gordewdra, deiet a maeth: adolygiad o adolygiadau

Cyheoddiad nesaf: Diweddariad heb ei gynllunio

Cysylltwch ar gyfer ymholiadau ac adborth

Cyflwyniad

Roedd yr adolygiad hwn yn anelu ateb dau gwestiwn:

1. Pa raglenni ac ymyriadau cyffredinol (ar lefel y boblogaeth), system gyfan neu sy’n seiliedig ar leoliadau sy’n effeithiol wrth atal gordewdra a gorbwysa ymhlith plant?
2. Pa ymyriadau cyffredinol, system gyfan neu sy’n seiliedig ar leoliadau sy’n effeithiol wrth atal gordewdra a gorbwysa ymhlith oedolion rhwng 18 a 65 oed?

Prif bwyntiau

Pa mor gyfredol yw’r dystiolaeth hon?

Cynhaliwyd y chwiliadau rhwng mis Hydref a mis Tachwedd 2017. Ar gyfer plant, cynhwyswyd tystiolaeth a gyhoeddwyd o 2014 ymlaen. Ar gyfer oedolion, cynhwyswyd tystiolaeth o 2008 ymlaen i adlewyrchu gwahaniaethau o’r adolygiad gwreiddiol yn 2014.

Beth wnaethom ei ganfod

• Nodwyd 24 o adolygiadau systematig ar draws y ddau gwestiwn, gyda’r prif ganfyddiadau canlynol yn cael eu nodi:

Ymyriadau maeth ar sail cyfryngau cymdeithasol a gemau:

• Rhywfaint o dystiolaeth o effeithiau cadarnhaol ar wybodaeth, agweddau, cymeriant ffrwythau a llysiau, a phwysau neu BMI, ond nid oedd y canfyddiadau’n derfynol.
  • Rywfaint o dystiolaeth bod gemau electronig yn gwella gwybodaeth, agweddau, a phwysau neu BMI, ond nid oedd y dystiolaeth yn derfynol.

Dulliau cymdeithasol-ecolegol o atal gordewdra ymhlith plant:

• Rhywfaint o dystiolaeth bod ymyriadau sy’n targedu tri neu bedwar lefel o’r model cymdeithasol-ecolegol, gan gynnwys amgylcheddau ysgol neu gymuned, yn gwella canlyniadau pwysau, ond nid oedd y dystiolaeth yn derfynol.

Ymyriadau cymorth cyffredinol i rieni:

• Tystiolaeth gymedrol bod cwnsela wyneb yn wyneb i rieni yn gwella dietau plant.
• Rhywfaint o dystiolaeth bod cwnsela dros y ffôn neu addysg grŵp yn effeithiol ar gyfer newid dietau, ond nid oedd yn derfynol.
• Roedd y dystiolaeth ar effeithiau ar ganlyniadau pwysau yn anghyson.

Polisïau ysgol ac ymyriadau amgylcheddol:

• Rhywfaint o dystiolaeth bod newid amgylcheddau bwyd ysgol yn gwella ymddygiadau prynu neu fwyta, ond nid oedd yn derfynol.
• Rhywfaint o dystiolaeth bod polisïau ysgol sy’n targedu diet yn gwella ymddygiadau dietegol, ond nid oedd yn derfynol.
• Roedd y dystiolaeth ar effeithiau ar ganlyniadau pwysau yn anghyson.

Ymyriadau cyn-ysgol:

• Tystiolaeth o ansawdd cymedrol bod ymyriadau aml-gydran neu ymyriadau addysgol dan arweiniad athrawon yn cynyddu cymeriant ffrwythau a llysiau.
• Rhywfaint o dystiolaeth bod ymyriadau un gydran yn cynyddu cymeriant ffrwythau.
• Tystiolaeth o ansawdd cymedrol i dda bod yr ymyriadau hyn yn annhebygol o newid canlyniadau pwysau.

• Tystiolaeth gymedrol i dda bod ymyriadau ysgol sy’n targedu plant 2–5 oed yn annhebygol o effeithio ar ganlyniadau pwysau.

Ymyriadau ymddygiadol sy’n targedu amser sgrin a gweithgarwch corfforol:

• Tystiolaeth o ansawdd cymedrol bod ymyriadau o’r fath yn lleihau amser sgrin hamdden cyfanswm y defnydd o ynni ymhlith plant 13 oed ac iau.
• Tystiolaeth o ansawdd cymedrol eu bod yn cynyddu gweithgarwch corfforol mewn plant 13 oed ac iau.
• Rhywfaint o dystiolaeth o ostyngiadau mewn canlyniadau sy’n gysylltiedig â gordewdra ymhlith plant, ond nid oedd y canfyddiadau’n derfynol.
• Rhywfaint o dystiolaeth bod ymyriadau tebyg yn cynyddu gweithgarwch corfforol ymhlith oedolion, ond nid oedd y dystiolaeth yn derfynol.

Gwybodaeth dechnegol

Mae’r adolygiad tystiolaeth hwn yn diweddaru adolygiad systematig ar ordewdra, diet a maeth a gynhaliwyd ar gyfer Rhaglen Weithredu Gwella Iechyd Trawsnewidiol yn 2014. 

Roedd y diweddariad hwn yn cynnwys dim ond tystiolaeth lefel eilaidd ar ffurf adolygiadau systematig a meta-ddadansoddiadau. Mae adolygiadau o adolygiadau yn cael eu cydnabod fel rhai defnyddiol ar gyfer llywio penderfyniadau ac, fel adolygiadau systematig, maent yn defnyddio dulliau penodol i leihau gogwydd.

Geirfa

Ymyriadau cyffredinol yw’r rhai y gellir eu cymhwyso i boblogaeth gyfan, gyda’r meini prawf cynhwysiant yn syml yn seiliedig ar fod yn rhan o boblogaeth ddiffiniedig. 

Diffinnir ymyriadau system gyfan fel ymyriadau aml-strategaeth ar lefel poblogaeth a ddarperir ar draws cymunedau cyfan, gan gynnwys newidiadau ar draws y system gyfan. 

Ymyriadau sy’n seiliedig ar leoliadau yw’r rhai sy’n digwydd mewn lleoliad diffiniedig penodol, megis mewn ysgolion neu weithleoedd.

Rhanddeiliaid

Cynhyrchwyd yr adolygiad hwn ar gyfer Cyfarwyddiaeth Gwella Iechyd, Iechyd Cyhoeddus Cymru. Roedd yr adolygiad yn rhan o waith ehangach i gefnogi Llywodraeth Cymru ar Strategaeth Atal a Lleihau Gordewdra.