Yr amgylchedd adeiledig a naturiol

Pam mae hyn yn bwysig i iechyd, llesiant a lleihau anghydraddoldebau?

Mae’r amgylchedd lle rydym yn byw, gweithio, chwarae ac yn mwynhau ein hunain yn floc adeiladu hanfodol i’n hiechyd.  Mae’n rhan greiddiol o’r amodau y mae eu hangen arnom i oroesi, ond mae’r graddau y mae’r amgylcheddau hyn yn cefnogi iechyd a llesiant da yn gallu amrywio’n ddaearyddol a rhwng grwpiau poblogaeth, yn enwedig grwpiau agored i niwed fel y rhai sy’n byw mewn ardaloedd o amddifadedd uchel. Mae penderfyniadau cynllunio gofodol yn dylanwadu ar ansawdd ein cartrefi, mynediad at fannau gwyrdd, sut rydym yn teithio, ble mae gwasanaethau wedi’u lleoli a’n cysylltiad â risgiau amgylcheddol.

Er enghraifft:

• Os yw cartrefi wedi’u cynllunio neu eu cynnal a’u cadw’n wael (er enghraifft, yn oer, yn llaith neu wedi’u heffeithio gan lwydni), gall hyn niweidio iechyd. Dros amser, gall hyn effeithio ar allu pobl i weithio a fforddio gwelliannau, gan greu cylch o iechyd ac amodau byw gwael.
• Os oes llai o goed a mannau gwyrdd mewn ardal, efallai y bydd pobl yn fwy agored i wres. Mae coed a seilwaith gwyrdd yn darparu cysgod, yn gwella ansawdd aer ac yn creu mannau ar gyfer ymlacio a gweithgarwch corfforol.
• Os yw trafnidiaeth gyhoeddus a llwybrau teithio llesol yn gyfyngedig, mae pobl yn fwy tebygol o ddibynnu ar geir ac yn llai tebygol o gerdded neu feicio. Gall hyn gyfrannu at lefelau uwch o lygredd aer, y mae tystiolaeth yn dangos ei fod yn gysylltiedig â chyflyrau fel asthma, ac mae’n golygu nad yw mor hawdd cymryd rhan mewn gweithgarwch corfforol fel rhan o fywyd bob dydd.
• Os na all pobl gael mynediad at gyflenwadau dŵr diogel a dibynadwy, gall newidiadau amgylcheddol fel newid hinsawdd gynyddu’r risgiau o halogiad neu brinder.
• Os yw diwydiant wedi’i leoli yn agos at gartrefi pobl, gall ddarparu swyddi a chefnogi economïau lleol. Fodd bynnag, gall hefyd godi pryderon ynghylch llygredd, sŵn neu ansawdd amgylcheddol.

Gall y gwahaniaethau hyn rhwng lleoedd arwain at anghydraddoldebau iechyd. Mae gan rai cymunedau amgylcheddau gwaeth a chanlyniadau iechyd gwaeth nag eraill.

Gall cynllunio gofodol helpu i fynd i’r afael â hyn drwy lunio lleoedd iachach o’r cychwyn cyntaf. Er enghraifft, drwy sicrhau tai o ansawdd da, mynediad at fannau gwyrdd, opsiynau trafnidiaeth gwell a chymdogaethau wedi’u cynllunio’n dda.

Beth mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn ei wneud i gryfhau’r amgylchedd adeiledig a naturiol ar gyfer y boblogaeth yng Nghymru?

Mae Iechyd Cyhoeddus Cymru yn gweithio gydag amrywiaeth o bartneriaid, gan gynnwys awdurdodau lleol, Llywodraeth Cymru, Byrddau Iechyd Lleol, Cyfoeth Naturiol Cymru, rheoleiddwyr a chymunedau, i helpu i greu lleoedd sy’n cefnogi iechyd gwell i bawb. Mae hyn yn cynnwys:

• Cefnogi’r defnydd o Asesiadau o’r Effaith ar Iechyd (HIAs) wrth gynllunio, er mwyn deall sut y gallai polisïau, cynlluniau a datblygiadau effeithio ar iechyd pobl, eu heffaith ar anghydraddoldebau iechyd a nodi ffyrdd o wella canlyniadau cadarnhaol a lliniaru unrhyw effeithiau negyddol anfwriadol.
• Gweithio gyda chynllunwyr, llunwyr polisi a chymunedau i hyrwyddo creu lleoedd iach a chynaliadwy, gan gynnwys mynediad at seilwaith gwyrdd, teithio llesol a thai o ansawdd
• Cyfrannu at bolisïau a chanllawiau cynllunio i gefnogi amgylcheddau iachach drwy Gynlluniau Datblygu Lleol a phenderfyniadau

Pa gamau y dylid eu cymryd i gryfhau’r amgylchedd adeiledig a naturiol ar lefel genedlaethol, ranbarthol a lleol er mwyn sicrhau’r iechyd gorau posibl i’r boblogaeth a lleihau anghydraddoldebau?

Er mwyn cryfhau’r amgylchedd adeiledig a naturiol, mae angen gweithredu ar lefel genedlaethol, ranbarthol a lleol fel bod iechyd a llesiant yn cael eu cynnwys yn nyluniad lleoedd o’r cychwyn cyntaf, yn hytrach na’u hystyried yn ddiweddarach. Yng Nghymru, mae hyn yn golygu defnyddio cynllunio, trafnidiaeth, tai, seilwaith gwyrdd a pholisi iechyd y cyhoedd gyda’i gilydd i greu lleoedd iachach a lleihau anghydraddoldebau.