Cyflenwadau dŵr preifat: cwmpas ystwyth o’r llenyddiaeth

Cyheoddiad nesaf: Diweddariad heb ei gynllunio

Cysylltwch ar gyfer ymholiadau ac adborth

Cyflwyniad

Mae cyflenwadau dŵr preifat yn ffynhonnell gyffredin o ddŵr yfed mewn rhannau gwledig o’r DU. Ysgogodd yr angen i ddeall y risgiau sy’n gysylltiedig â halogiad microbiolegol a chemegol yr adolygiad hwn. Edrychwyd ar yr hyn sy’n hysbys am risgiau iechyd, sut mae pobl yn teimlo am y risgiau hyn, a sut y gall newid yn yr hinsawdd effeithio ar ansawdd y dŵr.

Y nod oedd deall y risgiau iechyd sy’n deillio o gyflenwadau dŵr preifat, barn a phrofiadau defnyddwyr, ac effaith bosibl newid yn yr hinsawdd ar ddiogelwch dŵr.

Prif bwyntiau

Pa mor gyfredol yw’r dystiolaeth hon?

Cynhaliwyd y chwiliadau ar gyfer yr adolygiad scopio hwn ym mis Mai 2023, a nodwyd astudiaethau a gyhoeddwyd rhwng 1996 a 2016.

Beth wnaethom ei ganfod

• Ni nodwyd unrhyw adolygiadau systematig ar risgiau iechyd; cynhwyswyd 15 o astudiaethau cynradd.
• Roedd y rhan fwyaf o’r astudiaethau’n archwilio ansawdd dŵr a pha un a oedd y cyflenwadau’n bodloni safonau cyfreithiol, yn hytrach na mesur effeithiau iechyd uniongyrchol.
• Nid oedd llawer o gyflenwadau dŵr preifat yn bodloni’r terfynau ansawdd dŵr. Nid yw hyn bob amser yn arwydd o risg iechyd, gan fod rhai terfynau’n cael eu gosod am resymau technegol yn hytrach na rhesymau iechyd.
• Mewn astudiaethau a gymharodd fathau o gyflenwad, methodd cyflenwadau preifat safonau’n amlach na chyflenwadau cyhoeddus.
• Adroddwyd dau achos o achosion o salwch gastroberfeddol, er nad oedd y cysylltiad â chyflenwadau dŵr preifat yn glir.
• Ni archwiliodd unrhyw dystiolaeth yn y DU ganfyddiadau’r cyhoedd o ddiogelwch dŵr. Dangosodd astudiaethau o UDA a Chanada fod y rhan fwyaf o ddefnyddwyr yn credu bod eu dŵr o ansawdd da, hyd yn oed pan oedd ganddynt bryderon am halogiad.
• Ni archwiliodd unrhyw astudiaethau’n uniongyrchol effaith newid yn yr hinsawdd ar gyflenwadau dŵr preifat. Fodd bynnag:
• Roedd glaw trwm yn gysylltiedig â chynnydd sydyn mewn halogiad; ac
• Canfu rhai astudiaethau fod organebau niweidiol yn bresennol hyd yn oed pan oedd y dŵr yn bodloni safonau.

Beth mae hyn yn ei olygu

• Mae’r dystiolaeth yn awgrymu y gall cyflenwadau dŵr preifat beri risgiau iechyd, ac y gallai’r risgiau hyn gynyddu gyda newid yn yr hinsawdd.
• Dylid blaenoriaethu canllawiau clir, profi rheolaidd, a gwiriadau ychwanegol yn ystod digwyddiadau tywydd risg uchel er mwyn diogelu ansawdd dŵr yfed.
• Mae angen mwy o ymchwil sy’n canolbwyntio ar y DU i ddeall effeithiau iechyd a barn defnyddwyr.
• Nid yw’r chwiliad hwn wedi cynnwys pob ffynhonnell bosibl, ac efallai na fydd tystiolaeth o wledydd eraill yn gwbl berthnasol i Gymru, felly dylid ystyried y canfyddiadau hyn fel rhai arwyddol yn hytrach nag yn gynhwysfawr.

Gwybodaeth dechnegol

Cynhaliwyd adolygiad scopio gennym gan ddefnyddio dulliau adolygiad systematig symlach ond trylwyr i ganfod a chrynhoi tystiolaeth. Cynhwyswyd astudiaethau a oedd yn archwilio risgiau iechyd, barn pobl, neu effeithiau hinsawdd sy’n gysylltiedig â chyflenwadau dŵr preifat. Roedd yn ofynnol i’r astudiaethau gael eu hysgrifennu yn Saesneg a chanolbwyntio ar y DU neu Iwerddon.

Ar gyfer barn pobl, cynhwyswyd hefyd ymchwil berthnasol o’r Unol Daleithiau a Chanada i ddarparu cyd-destun ehangach, gan nad oedd tystiolaeth o’r DU ar gael.

Geirfa

Cyflenwad dŵr preifat: Ffynhonnell dŵr yfed nad yw’n dod o gyflenwr dŵr trwyddedig, h.y. cwmni dŵr cyhoeddus. Mae’n cynnwys ffynhonnau, tyllau turio, ffynhonnau naturiol, a chyflenwadau bach a rennir.

Cyflenwad dŵr cyhoeddus: System ddŵr sydd wedi’i rheoleiddio’n llym, ei monitro a’i thrin (i fodloni safonau cyfreithiol), a ddarperir gan gyflenwr dŵr trwyddedig, wedi’i chynllunio i ddarparu dŵr diogel i’w yfed i adeiladau (gan gynnwys safleoedd gofal iechyd) ar gyfer defnydd, hylendid a defnydd clinigol.

Rheoliadau/safonau cyflenwadau dŵr preifat: Rheoliadau sy’n ymdrin â diogelwch ac ansawdd cyflenwadau dŵr preifat ac sy’n ei gwneud yn ofynnol iddynt gael eu hasesu o ran risg, eu monitro ac, os oes angen, eu gwella i gyrraedd safon briodol. Er bod y gofynion hyn yn wahanol ym mhob gwlad yn y DU, maent yn rhannu tebygrwydd.

Rhanddeiliaid

Tîm Diogelu Iechyd yr Amgylchedd, Iechyd Cyhoeddus Cymru.