Nodi a rhagfynegi’r angen am ofal diwedd oes: adolygiad ystwyth o’r llenyddiaeth

Cyheoddiad nesaf: Diweddariad heb ei gynllunio

Cysylltwch ar gyfer ymholiadau ac adborth

Cyflwyniad

Mae gofal lliniarol a gofal diwedd oes yng Nghymru yn cynnwys gofal a chymorth i bobl â chyflyrau sy’n datblygu’n raddol ac sy’n byrhau bywyd, yn ogystal â’r rhai a allai fod yn eu blwyddyn olaf o fywyd. Gofynnodd yr Arweinydd Clinigol Cenedlaethol ar gyfer y Rhaglen Gofal Lliniarol a Diwedd Oes i’r Gwasanaeth Tystiolaeth nodi dangosyddion a allai helpu i ddisgrifio pwy yn y boblogaeth a allai fod angen y math hwn o ofal a sut y gallai eu hanghenion gofal edrych.

Cefnogodd y gwaith hwn feddwl cynnar ar ddatblygu asesiad anghenion poblogaeth ar gyfer gofal diwedd oes yng Nghymru. Ein nod oedd deall pa nodweddion demograffig a gofal iechyd, megis oedran, ethnigrwydd, a phatrymau defnydd o wasanaethau iechyd, a ddefnyddiwyd mewn ymchwil flaenorol i ragfynegi pwy allai fod angen gofal diwedd oes. Gallai’r dangosyddion hyn lywio modelu yn y dyfodol i gymharu pwy ddylai fod yn cael gofal â phwy a gafodd ofal mewn gwirionedd. Mae’r adolygiad ystwyth hwn yn crynhoi’r nodweddion a ddefnyddiwyd mewn astudiaethau blaenorol i nodi pobl a allai fod wedi bod yn eu 12 mis olaf o fywyd, ac yn tynnu sylw at gwestiynau allweddol a gododd ar draws y dystiolaeth.

Prif bwyntiau

Pa mor gyfredol yw’r dystiolaeth hon?

Cynhaliwyd yr adolygiad hwn ym mis Gorffennaf 2022, ac ni osodwyd unrhyw gyfyngiadau dyddiad. Nodwyd astudiaethau a gyhoeddwyd rhwng 1997 a 2022.

Beth wnaethom ei ganfod

• Nodwyd saith model ar lefel poblogaeth a ddatblygwyd i amcangyfrif yr angen am ofal lliniarol a gofal diwedd oes, gan ddefnyddio data yn bennaf o Awstralia, Colombia, Yr Almaen, Iwerddon, a Lloegr. Cymharodd un astudiaeth amcangyfrifon ar draws 12 gwlad.
• Roedd pob model yn amcangyfrif angen cyffredinol am ofal lliniarol a gofal diwedd oes, ac roedd y rhan fwyaf yn defnyddio data marwolaeth a marwolaeth sy’n benodol i glefyd i gynhyrchu rhagfynegiadau. Roedd y modelau’n amrywio’n bennaf o ran y grwpiau oedran a gynhwyswyd a pha glefydau a ystyriwyd yn debygol o elwa ar ofal diwedd oes.
• Defnyddiodd y rhan fwyaf o’r modelau godau Dosbarthiad Ystadegol Rhyngwladol Clefydau a Phroblemau Iechyd Cysylltiedig (ICD‑10) i ddiffinio grwpiau clefydau. Roedd modelau cynharach yn seiliedig ar restr Rosenwax et al. (2005), ac ehangodd modelau diweddarach y categorïau hyn i gynnwys mwy o bobl a allai fod angen gofal. Canser, dementia, a methiant y galon oedd y grwpiau clefyd mwyaf cyffredin a gynhwyswyd.
• Darparodd modelau ar lefel poblogaeth fanylion cyfyngedig ar nodweddion unigol a allai helpu i nodi pobl sydd angen gofal diwedd oes. Roedd rhai modelau wedi’u dilysu, ond ni aseswyd cryfder y prosesau hyn.
• Nododd astudiaethau cynradd nodweddion sy’n gysylltiedig â’r angen am ofal lliniarol neu ofal diwedd oes, gan gynnwys oedran, cydafiechyd/amlgyflyrau, gwlad geni, grŵp clefyd neu faich anabledd, lefel addysg, ethnigrwydd, rhywedd neu ryw, rhanbarth daearyddol, defnydd o ofal iechyd a gofal cymdeithasol (e.e. ymweliadau â meddygon teulu, ymweliadau ag adrannau brys, derbyniadau i’r ysbyty, oriau cymorth cartref), dewisiadau iaith, baich poen, lle preswylio, a statws economaidd-gymdeithasol neu anfantais gymdeithasol.

Beth mae hyn yn ei olygu

• Daeth y nodweddion a nodwyd o astudiaethau arsylwadol a ddefnyddiodd setiau data, grwpiau clefydau, a chategorïau oedran gwahanol. Oherwydd yr amrywiad hwn, ni ellid cymharu’r canlyniadau’n uniongyrchol ac mae’n annhebygol eu bod yn cynrychioli poblogaeth Cymru yn llawn.
• Er gwaethaf y cyfyngiadau hyn, mae’r nodweddion yn darparu man cychwyn defnyddiol ar gyfer nodi grwpiau a allai fod angen gofal diwedd oes, ac yn cefnogi meddwl cynnar ar gyfer asesiad anghenion poblogaeth yng Nghymru. Mae’r dystiolaeth hefyd yn tynnu sylw at fylchau, gan gynnwys nodweddion nad ydynt wedi’u harchwilio ar lefel poblogaeth.
• Roedd llawer o’r astudiaethau’n defnyddio dim ond prif achos marwolaeth, a all danseilio’r amcangyfrif o angen. Gall defnyddio ffynonellau data ychwanegol, megis cofnodion gofal sylfaenol neu ysbytai, roi darlun mwy cyflawn o anghenion gofal diwedd oes.
• Amcangyfrifodd modelau poblogaeth angen cyffredinol ond nid oeddent yn disgrifio lefel na chyfnod amser y gofal sydd ei angen. Gall modelau sy’n cynnwys llwybrau salwch ddal anghenion mwy cymhleth, yn enwedig ar gyfer pobl â chyflyrau hirdymor.
• Ni aseswyd ansawdd yr astudiaethau a gynhwyswyd, felly ni ellir rhoi sylwadau ar eu cadernid. Os defnyddir y canfyddiadau hyn i lywio polisi, byddai’n bwysig cynnal asesiad ansawdd llawn ac ystyried yn ofalus pa mor berthnasol yw’r dystiolaeth i Gymru

Gwybodaeth dechnegol

Cynhaliwyd adolygiad scopio ystwyth gennym gan ddefnyddio dulliau adolygu symlach ond trylwyr i ganfod a chrynhoi tystiolaeth. Yn gyntaf, nodwyd modelau a ddefnyddiwyd i amcangyfrif yr angen ar lefel poblogaeth am ofal lliniarol neu ofal diwedd oes. Yna archwiliwyd astudiaethau cynradd a ddefnyddiodd y modelau hyn i ddisgrifio nodweddion pobl a allai fod angen y math hwn o ofal, ac yn olaf nodwyd astudiaethau ychwanegol a oedd yn disgrifio pobl a oedd wedi derbyn, neu a oedd yn debygol o fod angen, gofal lliniarol neu ofal diwedd oes.

Geirfa

Gofal diwedd oes: Gofal ar gyfer pobl sy’n debygol o fod yn eu blwyddyn olaf o fywyd, gan ganolbwyntio ar gysur, rheoli symptomau a chymorth i deuluoedd.

Gofal lliniarol: Cymorth sy’n anelu at wella ansawdd bywyd i bobl â chyflyrau sy’n cyfyngu ar fywyd drwy fynd i’r afael ag anghenion corfforol, seicolegol, cymdeithasol ac ysbrydol.

Codau Dosbarthiad Ystadegol Rhyngwladol Clefydau a Phroblemau Iechyd Cysylltiedig (ICD-10): System safonol a gynhelir gan Sefydliad Iechyd y Byd i drosi diagnosisau clinigol a phroblemau iechyd yn godau alffaniwmerig.

Asesiad Anghenion Poblogaeth: Proses strwythuredig i ddeall maint, nodweddion ac anghenion cymorth poblogaeth i lywio cynllunio a dylunio gwasanaethau.

Dangosyddion: Nodweddion mesuradwy, megis oedran, baich clefyd neu ddefnydd o wasanaethau iechyd, a ddefnyddir i nodi grwpiau a allai fod angen gofal lliniarol neu ofal diwedd oes.

Astudiaeth arsylwadol: Astudiaeth ôl-weithredol neu ragweithredol lle mae’r ymchwilydd yn arsylwi ar gwrs naturiol digwyddiadau gydag neu heb grwpiau rheoli (er enghraifft, astudiaethau cohort ac achos‑rheoli).

Adolygiad scopio: Math o adolygiad tystiolaeth sy’n mapio’r ymchwil sydd ar gael ar bwnc neu faes ymchwil penodol, yn hytrach na phrofi pa mor effeithiol yw rhywbeth. Mae’n helpu i egluro cysyniadau a nodi bylchau yn yr ymchwil.

Rhanddeiliaid

Arweinydd Clinigol Cenedlaethol ar gyfer y Rhaglen Gofal Lliniarol a Diwedd Oes